تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
قُلْ لِعِبادِيَ الَّذِينَ آمَنُوا يُقِيمُوا الصَّلاةَ وَ يُنْفِقُوا مِمَّا رَزَقْناهُمْ سِرًّا وَ عَلانِيَةً مِنْ قَبْلِ أَنْ يَأْتِيَ يَوْمٌ لا بَيْعٌ فِيهِ وَ لا خِلالٌ (31) اللَّهُ الَّذِي خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ وَ أَنْزَلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَخْرَجَ بِهِ مِنَ الثَّمَراتِ رِزْقاً لَکُمْ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْفُلْکَ لِتَجْرِيَ فِي الْبَحْرِ بِأَمْرِهِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ الْأَنْهارَ (32) وَ سَخَّرَ لَکُمُ الشَّمْسَ وَ الْقَمَرَ دائِبَيْنِ وَ سَخَّرَ لَکُمُ اللَّيْلَ وَ النَّهارَ (33) وَ آتاکُمْ مِنْ کُلِّ ما سَأَلْتُمُوهُ وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَتَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ الْإِنْسانَ لَظَلُومٌ کَفَّارٌ (34)
ترجمه
بگو مر بندگان مرا آنانکه ايمان آوردند بر پاى دارند نماز را و انفاق کنند از آنچه روزى داديم ايشانرا در نهان و آشکارا پيش از آنکه بيايد روز که نباشد داد و ستدى در آن و نه دوستى‌ئى
خدا است آنکه آفريد آسمانها و زمين را و نازل نمود از آسمان آب را پس بيرون آورد بآن از ميوه‌ها روزى براى شما و مسخر گردانيد براى شما کشتى را تا روان شود در دريا بفرمانش و مسخّر گردانيد براى شما نهرها را
و مسخّر فرمود براى شما آفتاب و ماه را دو گردش کننده مستمرّ و مسخّر فرمود براى شما شب و روز را
و داد بشما از هر چه خواستيد از او و اگر بشماريد نعمت خدا را بشمار در نياوريد آنرا همانا انسان هر آينه بسيار ستمکار ناسپاس است..
تفسير
امر است به پيغمبر اکرم که امر فرمايد اهل ايمان را براى احقيّت ايشان باقامه نماز که بر پا دارند آنرا در مواقيت معيّنه بخواندن و بتهيّه وسائل آن و نيز امر فرمايد بانفاق و صرف نمودن بعض آنچه را خداوند بايشان عطا فرموده در راه او خواه پنهان باشد خواه آشکار و بعضى پنهان را بصدقه مستحبّه و آشکار
جلد 3 صفحه 232
را بزکوة مفروضه تفسير نموده‌اند و در روايت عيّاشى ره بحقوقيکه غير از زکوة مفروضه است تفسير شده در هر حال اين وقت و مال را بايد صرف نمود براى روز که در آنروز نميتوان معامله‌اى نمود و خريد و فروشى کرد که باين وسيله فدائى داد و خود را از آتش جهنّم خلاص نمود و نميتوان دوستى گرفت که بشفاعت آن از عذاب الهى نجات يافت چون هر کس در آنروز بخود مشغول است بطوريکه توجّه بديگرى ندارد و در بين کفّار دوستى‌ئى نيست بلکه همه با يکديگر دشمنند «برگ عيشى بگور خويش فرست کس نيارد ز پس تو پيش فرست» و بايد دانست که مستحقّ عبادت و پرستش خدا است که آفريد آسمانها و زمين را براى بندگان تا در زير آنها و بالاى آن جاى گيرند و فرو ريخت از آسمان باران رحمت را پس بيرون آورد بوسيله آن از مأکول و ملبوس و مفروش و غيرها آنچه مرزوق و مقدّر ايشان باشد و در تحت فرمان بندگان قرار داد کشتى را تا جارى شود در دريا بوزيدن باد بامر خدا و در تحت تصرّف ايشان قرار داد نهرهاى بزرگ و کوچک را و مسخّر فرمود براى انتفاع آنها آفتاب و ماه را که پيوسته بر دأب و عادت خود حرکت کنند و منافع خود را بخلق برسانند و مسخّر فرمود شب و روز را براى آسايش مردم در يکى و کسب معيشت در ديگرى که همه بر نفع ايشان است و عطا فرمود بآنها بعض آنچه را که خواستند از او يعنى آنچه را مطابق باصلاح آنها و خالى از فساد بود و در مجمع از صادقين عليهما السلام نقل نموده که قرائت فرمودند من کل بتنوين و بنابراين مفعول آتاکم مذکور است بخلاف قرائت باضافه که مفعول سؤلکم مقدّر است و معنى ظاهرا يکى است و بعضى ما را نافيه گرفته‌اند يعنى عطا فرموده است از هر چيزيکه سؤال ننموديد از او آنرا چه رسد بآنکه سؤال نموده باشيد و مؤيّد اين معنى است روايت عيّاشى ره از امام باقر عليه السّلام که فرمود جامه و چيزيکه سؤال ننمودى آنرا از او عطا فرموده است بتو و محتمل است مراد از ما سئلتموه چيزى که سزاوار سؤال است باشد خواه سؤال شود خواه نشود در هر حال نعم الهى که شکر آن عقلا واجب است بقدرى است که کسى قدرت تعداد انواع آنرا ندارد چه رسد به افراد آن هر نفسى که فرو ميرود ممدّ حيات است و چون بر ميآيد مفرح ذات پس در هر نفسى دو نعمت موجود و بر هر نعمتى شکرى واجب از دست و زبان که بر آيد کز عهده شکرش بدر
جلد 3 صفحه 233
آيد شکر گذارى هم نعمتى است که شکرش واجب است و همانا انسان بالطبع بسى ستمکار است بر نفس خود بترک شکر بر نعمت و بسيار کفران نعمت و ناشکرى کننده است اگر خداوند با او کمک نفرمايد بتوفيق شکر گذارى و اطاعت و ترک معصيت ..