تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ قَدْ مَکَرُوا مَکْرَهُمْ وَ عِنْدَ اللَّهِ مَکْرُهُمْ وَ إِنْ کانَ مَکْرُهُمْ لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ (46)
وَ قَدْ مَکَرُوا مَکْرَهُمْ: و بتحقيق کوشش کردند در حيله و مکر آنچه نهايت مکر آنها بود در ابطال حق و تقرير باطل. وَ عِنْدَ اللَّهِ مَکْرُهُمْ: و نزد خدا است جزاى مکر ايشان، و يا نزد او مکتوب است فعل ايشان، پس او سبحانه جزا دهنده ايشان است بر آن. وَ إِنْ کانَ مَکْرُهُمْ: و بدرستى که بود مکر آنها در شدت و عظمت ساخته و پرداخته. لِتَزُولَ مِنْهُ الْجِبالُ: تا از جاى برود از آن مکر کوهها، اين مستعار است براى احکام و شرايع انبياء يا معجزات پيغمبران يا امر قرآن يا شريعت حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم، يعنى معاندان و کافران، حيله‌ها انگيختند تا چيزى را که در ثبات و رسوخ مانند جبال راسياتست از احکام و شرايع يا حجج قرآن زايل کنند، و قول اکثر «ان» به معنى «ما» نافيه يعنى نبود مکر آنها به حدى که حجج الهيه و بينات فرقانيه که مانند کوه است در استحکام و ثبات، زايل و برطرف نمايند.
در معالم و بعضى تفاسير از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام نقل نموده که: اين آيه در قصه نمرود بن کوش بن کنعان است. چون نمرود سلامتى ابراهيم خليل عليه السّلام را از آتش مشاهده نمود، گفت: بزرگ خدائى دارد ابراهيم که او را از اين آتش عظيم نجات داد. من مى‌خواهم آسمان روم و او را ببينم.
اشراف مملکت گفتند آسمان به غايت مرتفع است و بر آن رفتن به آسانى ممکن نيست. نمرود گفت؛ تا صرحى به غايت بلند ساختند در مدت سه سال. چون بالاى آن برآمد،
جلد 7 - صفحه 73
آسمان را چنان ديد که روى زمين مى‌ديد. روز ديگر آن بنا بيفتاد و به سبب آن بسيارى از مردم هلاک شدند. نمرود بسيار در غضب شد، گفت: به آسمان روم و با خداى ابراهيم که مناره مرا خراب نمود جنگ کنم. پس چهار کرکس را پرورش داد تا قوت تمام گرفتند، و صندوقى چهارگوشه ساخته و دو در، يکى فوقانى و يکى تحتانى در آن قرار داد و بر چهار طرف آن نيزه‌اى نصب کرد و به هر کدام مردارى، و کرکسها را چند روزى گرسنه داشت و اطراف صندوق را بر کرکسها بسته، آنها از غايت گرسنگى ميل به بالا و به طرف مردار پرواز نمودند، و صندوق را که نمرود با يک نفر در آن نشسته بود به هوا بردند. بعد از شبانه روزى، نمرود درب فوقانى را باز و آسمان را به همان صورت ديد که در زمين مى‌ديد. رفيق خود را گفت تا درب تحتانى را باز و نگاه کن چه مى‌بينى. گفت: به غير آب چيزى نمى‌بينم. بعد از يک شبانه روز ديگر درب بالا باز به همان حال مشاهده، و رفيق از درب پائين نظر، گفت: به غير از دود و تاريکى چيزى نبينم. نمرود بترسيد، در اين حال صدائى شنيد که (ايّها الطاغية اين تريد) اى طاغى کجا مى‌روى. بنا به قولى تيرى انداخت، ماهى به تيرش آمده، خون آلود برگشت. به روايتى مرغى آمد، نيزه‌ها و کرکسها سرنگون نمود، وقت سرازير شدن آواز مهيبى نمودند که کوهها از آن زايل گردد.