اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لَقَد أَرسَلنا مِن قَبلِک‌َ فِي شِيَع‌ِ الأَوَّلِين‌َ «10»
و هر آينه بتحقيق فرستاديم از پيش ارسال تو يا رسول اللّه در اقوام و امتهاي اولين (مسئله) خداوند تبارک و تعالي حکمت
جلد 12 - صفحه 12
خلقت بشر را بنص‌ّ آيه شريفه که ميفرمايد: وَ ما خَلَقت‌ُ الجِن‌َّ وَ الإِنس‌َ إِلّا لِيَعبُدُون‌ِ ذاريات آيه 56.
عبادت فرموده و عبادت هم فرع معرفت است و البته معرفت و عبادت توقف بر ارسال رسل دارد که بنده‌گان را طريق معرفت و عبادت را بآنها ابلاغ کنند زيرا مجرد عقل کافي نيست، چنانچه بعضي حکماء قديم قائل شدند، اما (اولا) عقول بشر متفاوت است تفاوت فاحش (و ثانيا) درجه اعلاي عقل درک تمام محسنات و مقبّحات و مصالح و مفاسد را بالاخص‌ّ در باب معرفت الهي و صفات ربوبي و افعال خداوندي نميکنند و شاهد بر اينکه آنکه ميان حکماء بزرگ در هر بابي چه اندازه اختلاف است مثل افلاطون و ارسطو و غير آنها که خدا را علت تامّه دانسته و انفکاک معلول از علت را محال دانسته و او را فاعل بالاختيار که معناي قدرت است ندانسته و عالم را قديم دانسته و يک فعل بيشتر در حق او قائل نشده بقاعده الواحد لا يصدر منه الّا الواحد و قاعده لا يصدر الواحد الّا عن الواحد و عقول عشره طوليه، يا عقول عرضيّه اينکه دو بزرگ حکيم مختلف شدند.
و در علم باري بيست پنج قول گفتند که در منظومه ميگويد (و قيل لا علم له بذاته و قيل لا يعلم معلوماته) تا آخر اقوال چه رسد در باقي اصول دين و اينکه همه مسالک باطله جبريّه تفويضيّه در وجود ملائکه و کرات علويّه و وجود جن‌ّ و غير اينها چه رسد بحکم و مصالح و کيفيت عبادات و مضار معاصي و هکذا، لذا لازم است ارسال رسل و از بدو خلقت بايد رسول باشد تا انتهاء از اينکه جهت ميفرمايد وَ لَقَد أَرسَلنا مِن قَبلِک‌َ از آدم تا عيسي صد و بيست و چهار هزار رسول فِي شِيَع‌ِ الأَوَّلِين‌َ جيلا بعد جيل هر قومي و قبيله‌اي و امتي و طائفه‌اي و اينکه آيه براي تسليت حضرت رسالتست که ميفرمايد:
13