اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ قال‌َ لَهُم‌ُ النّاس‌ُ إِن‌َّ النّاس‌َ قَد جَمَعُوا لَکُم فَاخشَوهُم فَزادَهُم إِيماناً وَ قالُوا حَسبُنَا اللّه‌ُ وَ نِعم‌َ الوَکِيل‌ُ (173)
آن کساني که خبر دادند بآنها جماعتي از مردم که دشمنان شما از طبقات کفار اجتماع و آمادگي دارند براي مقاتله باشد از آنها بترسيد اينها ايمانشان کاملتر شد و گفتند ما را کفايت ميکند خداوند و خوب وکيلي است ما اعتمادمان باوست و از کثرت جمعيت دشمن وحشت نداريم.
مراد از ناس اول در الَّذِين‌َ قال‌َ لَهُم‌ُ النّاس‌ُ جمعي از منافقين هستند که مؤمنين را تخويف ميکردند يا قافله‌اي که از مکه بدسيسه ابي سفيان آمده بودند بعد از وقعه احد که تحديد کنند مسلمين را که مهيّاي جنگ با آنها نشوند و يا نعيم بن مسعود اشجعست، چنانچه در خبر از حضرت باقر و صادق عليهما السلام است و يا منافقين که در ميان مسلمين بودند، و ممکن است همه آنها باشند و تفسير بخصوص نعيم بن مسعود از باب بيان مصداق باشد.
إِن‌َّ النّاس‌َ قَد جَمَعُوا لَکُم مراد از ناس دوم مشرکين که ابي سفيان و اتباعش باشند و ساير کفار مثل مشرکين طائف و يهود و ساير اعداء اسلام و حال آنکه اينکه خبر کذب محض بوده و همچه اجتماعي نبوده و فقط براي تخويف مؤمنين بوده فَاخشَوهُم يعني از همچه اجتماعي بترسيد فَزادَهُم إِيماناً لکن اينکه خبر دروغ وحشت انگيز هيچگونه تأثيري در قلوب مؤمنين واقعي که مصداق احسنوا و اتقوا بودند نکرد بلکه ايمان و قوّت قلب آنها بيشتر شد، يا بواسطه اخبار خدا و رسول که اينکه خبر کذب است و مشرکين از ترس انتشار دادند و يا بواسطه وعده فتح و فيروزي که باينها داده شده بود و يا بواسطه اعتماد بخداوند عالم
جلد 4 - صفحه 432
و توکل باو و اطمينان که گفتند: وَ قالُوا حَسبُنَا اللّه‌ُ وَ نِعم‌َ الوَکِيل‌ُ از باب وعده الهي در سوره طلاق آيه 3 و 4 وَ مَن يَتَّق‌ِ اللّه‌َ يَجعَل لَه‌ُ مَخرَجاً وَ يَرزُقه‌ُ مِن حَيث‌ُ لا يَحتَسِب‌ُ وَ مَن يَتَوَکَّل عَلَي اللّه‌ِ فَهُوَ حَسبُه‌ُ إِن‌َّ اللّه‌َ بالِغ‌ُ أَمرِه‌ِ قَد جَعَل‌َ اللّه‌ُ لِکُل‌ِّ شَي‌ءٍ قَدراً.
لذا بعد از وقعه احد حسب الامر رسول طبق خبري که ابي جارود از حضرت باقر عليه السّلام روايت کرده و خلاصه مضمون حديث اينکه در وقعه احد ابو سفيان بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم خبر داد که وعده ما در سال آينده در بدر صغري و حضرت هم قبول فرمود چون موسم حج شد ابو سفيان عده‌اي مهيا کرد و از مکه خارج شدند و تا سويق آمدند و خداوند يک رعبي از مسلمين در قلوب آنها انداخت و برگشتند بمکه، و حضرت رسول صلّي اللّه عليه و آله و سلّم با اصحاب آمدند تا سويق و آنجا منافع زيادي از تجارت بردند و سالمين و غانمين مراجعت بمدينه کردند، و لذا خداوند ميفرمايد: