اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ استَجابُوا لِلّه‌ِ وَ الرَّسُول‌ِ مِن بَعدِ ما أَصابَهُم‌ُ القَرح‌ُ لِلَّذِين‌َ أَحسَنُوا مِنهُم وَ اتَّقَوا أَجرٌ عَظِيم‌ٌ (172)
کساني که قبول اجابت کردند از براي فرمان خدا و رسول از بعد از آنکه اصابت کرده بود آنها را جراحات و بليّات وارده بر آنها از براي کساني از آنها که نيکي کردند و پرهيزگار بودند اجر عظيمست.
استجابت قبول اجابت است و شايد اشاره باين باشد که بالطوع و الرغبة اجابت نمودند با اينکه بر آنها سخت بود.
و الّذين در جمله الَّذِين‌َ استَجابُوا صفت است از براي جمله اخيره
جلد 4 - صفحه 430
در آيه سابقه يعني صفت مؤمنين اينست، بنا بر اينکه در موضع جر است، و بعضي گفتند مبتداء است و در موضع رفع و خبرش لِلَّذِين‌َ أَحسَنُوا مِنهُم است و گفتند اينکه اشبه و احسن است، و بعضي گفتند در موضع نصب است و مفعول فعل مقدر اعني و استجابت بمعني اجابت است، و فرق بين اينکه دو اينکه اجابت مطلق است ولي استجابت در موردي است که صعب و با زحمت باشد.
لِلّه‌ِ وَ الرَّسُول‌ِ اجابت امر خدا عين امر رسول است و بالعکس، و وجه عطف ممکن است اگر در قرآن امري وارد شد اجابت امر خدا است و اگر در حديث و لسان نبي‌ّ صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باشد اجابت امر رسول است، چنانچه اگر در لسان ائمه عليهم السلام باشد اجابت امر امام است، و تمام در حقيقت يکي است امر امام امر رسول است و امر رسول امر خدا است، و همين معنا است در آيه شريفه أَطِيعُوا اللّه‌َ وَ أَطِيعُوا الرَّسُول‌َ وَ أُولِي الأَمرِ مِنکُم مائده آيه مِن بَعدِ ما أَصابَهُم‌ُ القَرح‌ُ بمناسبت حکم و موضوع اينکه امر راجع بجهاد است پس از مراجعت از جهاد سابق و اصابه قرح زيرا ساير اوامر لِلَّذِين‌َ أَحسَنُوا مِنهُم ضمير منهم راجع بمؤمنين است که اجابت امر خدا و رسول کردند در مراجعت بجهاد بعد از مراجعت از جهاد اول، و اينها هم دو قسم هستند و هر دو قسم براي اجابت امر خدا و رسول مأجور هستند لکن تفاوت مراتب دارند کساني که محسن هستند يعني کارهاي حسن ميکنند از اتيان بواجبات الهي و عمل بمندوبات که تماما حسنه است و مراد از احسان اينست نه مراد احسان بديگران باشد.
وَ اتَّقَوا که پرهيز از گناهان باشد أَجرٌ عَظِيم‌ٌ پاداش با عظمتي دارند و اما قسم دوم که آلوده بپاره‌اي از معاصي يا تارک قسمتي از واجبات بلکه مندوبات هستند آن اجر عظيم را ندارند، لکن ممکن است مورد عفو و مغفرت شوند و براي جهاد مأجور گردند لکن آن عظمت را ندارند.
431