تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِلاَّ إِبْلِيسَ أَبى أَنْ يَکُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ (31)
إِلَّا إِبْلِيسَ أَبى أَنْ يَکُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ: مگر شيطان که امتناع نمود از اين که باشد از سجده کنندگان، پس سجده نکرد با ملائکه و متمرد شد از فرمان سبحانى.
تبصره: اختلاف است در اينکه ابليس از جمله ملائکه بوده يا نه. شيخ مفيد رحمة اللّه عليه فرمايد: از جنس جن بوده نه از ملائکه، و اخبار متواتره از ائمه هدى عليهم السّلام وارد شده، و مذهب اماميه نيز بر اين است و دلايلى ذکر فرموده:
جلد 7 - صفحه 104
1- آيه شريفه (إِلَّا إِبْلِيسَ کانَ مِنَ الْجِنِّ) «1» و اطلاق لفظ جن مختص است جنس معروف را و آنچه در قرآن ذکر جن را با انس فرموده دال است بر اين.
2- آيه (لا يَعْصُونَ اللَّهَ) «2» نفى معصيت فرموده از ملائکه به نفى عام.
3- ابليس داراى ذريه باشد (أَ فَتَتَّخِذُونَهُ وَ ذُرِّيَّتَهُ أَوْلِياءَ مِنْ دُونِي) «3» و ملائکه روحانيين ذريه ندارند.
4- ابن بابويه در کتاب النبوه «4» روايت نموده از جميل بن دراج که از حضرت صادق عليه السّلام سؤال نمودم ابليس از ملائکه بود يا کارگزار امرى از امور سماوى؟ فرمود: از ملائکه نبود، و ولايت امرى را هم نداشت و از طايفه جن، لکن با ملائکه بود، و ملائکه مى‌ديدند ابليس را از جمله خودشان، و خداى تعالى مى‌دانست که از ايشان نيست، وقتى امر به سجود آدم شد، ظاهر گشت. «5»