سوره حجر(الحجر)، آیه ۳۱ · جزء ۱۴ · صفحه ۲۶۳
إِلَّا إِبْلِيسَ أَبَىٰ أَن يَكُونَ مَعَ السَّاجِدِينَ
جز ابلیس، که ابا کرد از اینکه با سجدهکنندگان باشد.
معنی کلمات و عبارات
«إِبْلیسَ»: (نگا: بقره / ، اعراف / ، کهف / ).
نزول
سال ۴ بعثت(دوره مکی) بازپخش وحی در این سال
نکات آیه
۱- ابلیس، از فرمان خداوند براى سجده بر آدم(ع) سرپیچى کرد و حاضر نشد در ردیف دیگر سجده کنندگان بر او قرار گیرد. «إلاّ إبلیس أبى أن یکون مع السجدین»
۲- ابلیس، به هنگام خلقت انسان، در میان فرشتگان بود و از زمره آنان به حساب مى آمد. «و إذ قال ربّک للملئکة إنى خلق بشرًا من ... فإذا سوّیته ... فقعوا له سجدین . فسجد الملئکة کلّهم ... إلاّ إبلیس»
برداشت فوق، مبتنى بر این احتمال است که استثنا متصل باشد و استثنا شدن ابلیس از فرشتگان، نه به خاطر این است که وى فرشته بود; بلکه از بابِ تغلیب، جزئى از آنها به شمار مى آمد.
۳- ابلیس چونان فرشتگان، مأمور به سجده بر آدم(ع) بود. «فسجد الملئکة کلّهم أجمعون . إلاّ إبلیس أبى أن یکون مع السجدین»
۴- ابلیس، موجودى داراى اختیار و اراده «فسجد الملئکة کلّهم ... إلاّ إبلیس أبى»
۵- ابلیس، از جنس فرشتگان نبود. «فسجد الملئکة کلّهم أجمعون . إلاّ إبلیس أبى»
آوردن کلمه هاى تأکیدى «کلّهم» و «أجمعون» براى بیان سجدهء فرشتگان، دلالت مى کند که همه فرشتگان بى استثنا، بر آدم(ع) سجده کردند و این قرینه است بر اینکه استثنا در آیه، منقطع است و ابلیس از جنس فرشتگان نبود.
تفسیر (۱۱)
- تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۴۸ - تفسیر المیزان(علامه طباطبایی)
آیات ۲۶–۸۴ - برگزیده تفسیر نمونه(مکارم شیرازی)
آیه ۳۱ - تفسیر نور(محسن قرائتی)
آیه ۳۱ - نکتههای تفسیر نور
آیه ۳۱ - پیامهای تفسیر نور
آیه ۳۱ - تفسیر اثنی عشری(حسینی شاه عبدالعظیمی)
آیه ۳۱ - تفسیر روان جاوید
آیات ۲۶–۳۵ - تفسیر اطیب البیان(سید عبدالحسین طیب)
آیه ۳۱
موضوعات
دستهبندی موضوعی
ابلیس هنگام خلقت انسانابلیس و سجده بر آدماراده ابلیسعصیانگرانابلیس از ملائکهتکلیف ابلیسجنس ابلیساختیار ابلیسعصیان ابلیسعصیان از خدا
فرهنگ قرآن (مطالب آیه) (۲۸)
- اتش، عنصری برتر از خاک و گل از دیدگاه ابلیس+۵ آیه
- اتش، مادّه خلقت ابلیس+۴ آیه
- سرپیچی ابلیس از فرمان خدا در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- وجود ابلیس پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۱۰ آیه
- ابلیس در میان فرشتگان و مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۹ آیه
- سرپیچی ابلیس از فرمان سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۴ آیه
- ابلیس، مامور به سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- ابلیس، دارای اختیار در اطاعت یا معصیت خدا+۱۱ آیه
- ابلیس، مکلّف به سجده بر ادم(علیه السلام) از سوی خداوند+۱۲ آیه
- وجود ابلیس پیش از افرینش ادم(علیه السلام)+۱۰ آیه
- تمرّد ابلیس از فرمان خداوند به سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۴ آیه
- سقوط ابلیس از جایگاه رفیع، کیفر نافرمانی وی+۹ آیه
- ابلیس دارای مقامی رفیع و همپایه فرشتگان تا پیش از سرپیچی از فرمان خداوند+۹ آیه
- نژادپرستی، منشا برخوردهای مستکبرانه+۹ آیه
- تعصّب ابلیس به مادّه خلقت خویش، در مقایسه با مادّه خلقت ادم(علیه السلام)+۹ آیه
- کینهتوزی ابلیس با بنیادم، بر اثر تعصّب وی بر برتری مادّه خلقتش+۷ آیه
- تعصّب ابلیس، در پی دارنده نافرمانی وی از فرمان خدا+۸ آیه
- تکلیف ابلیس از سوی خدا، برای سجده بر ادم(علیه السلام)+۱۲ آیه
- تهدید ابلیس به دوزخ، از سوی خداوند+۷ آیه
- تهدید شیطان و پیروان او به جهنّم+۶ آیه
- اتش، مادّه خلقت ابلیس+۴ آیه
- سرپیچی ابلیس از فرمان خدا، در سجده بر ادم(علیه السلام)+۸ آیه
- جهنّم، وعده گاه همه پیروان گمراه ابلیس+۶ آیه
- تمرّد ابلیس از فرمان خدا، عامل گمراهی او+۸ آیه
- ماجرای سجده ملایکه در برابر ادم(علیه السلام) و نافرمانی ابلیس، شایسته نقل و یاداوری+۱۵ آیه
- لعن ابدی خداوند بر ابلیس، به دلیل تمرّد از فرمان سجده بر ادم علیه السلام+۵ آیه
- استکبار ابلیس، موجب لعن دایمی خداوند+۵ آیه
- ملامت و مؤاخذه ابلیس، به جهت تمرّد از سجده بر ادم علیه السلام+۵ آیه