اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن‌َّ جَهَنَّم‌َ لَمَوعِدُهُم أَجمَعِين‌َ (43)
(محققا جهنم محليست که بآنها يعني غاوين و عدد داده شده بالتمام که تمام آنها در آن داخل ميشوند) يکي از عقائده حقه وجود بهشت و جهنّم است که الآن موجود است و آيات و أخبار بر وجود اينکه دو بسيار داريم أمّا محل‌ّ آنها کجا است، اما بهشت بنص قرآن در سدرة المنتهي که ميفرمايد:
وَ لَقَد رَآه‌ُ نَزلَةً أُخري عِندَ سِدرَةِ المُنتَهي عِندَها جَنَّةُ المَأوي و النجم آيه 14) لکن سدرة المنتهي کجا است معلوم نيست، و اما جهنّم بعضي گفتند در تخوم أرض است، و يکي از شواهد آن را استکشافات جديده قرار دادند که زمين را هر چه حفر کنند حرارتش زياد ميشود تا برسد بجايي که هر فلز را آنجا ببرند بفوري آب ميشود و وعده إلهي تخلّف پذير نيست إِن‌َّ اللّه‌َ لا يُخلِف‌ُ المِيعادَ آل عمران آيه 7.
و افراد بشر چند قسم هستند مؤمن صالح متقي ميعادش بهشت است، و غير مؤمن که مقصر باشد جهنم است خواه مشرک باشد يا کافر يا ضال يا منکر ضروري يا شاک در دين که بالتمام از غاوين هستند و غير مؤمن قاصر نه قابليت بهشت دارد نه استحقاق جهنم و مؤمن غير صالح و غير متقي اگر با إيمان و آمرزيده مرد يا مورد شفاعت شد أهل بهشت و إلّا بمقدار معاصي گرفتار است و بالاخره بواسطه ايمانش بهشت ميرود و در اينکه آيه وَ إِن‌َّ جَهَنَّم‌َ لَمَوعِدُهُم أَجمَعِين‌َ که هميشه در جهنم هستند غاوين را ميفرمايد: که دسته دوم هستند که غير مؤمن باشد عن تقصير.
43