تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
لَعَمْرُکَ إِنَّهُمْ لَفِي سَکْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ (72)
لَعَمْرُکَ: قسم به جان تو اى پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم. إِنَّهُمْ لَفِي سَکْرَتِهِمْ يَعْمَهُونَ: بدرستى که قوم هرآينه در مستى غفلت و ضلالت، حيران و سرگردانند؛ با اين وصف کجا موعظه و نصيحت به آنها تأثيرى بخشد. نزد بعضى خطاب به لوط عليه السّلام مى‌باشد، خداى تعالى براى تسليه خاطر او قسم ياد فرمود به جان او، لکن اکثر مفسرين برآنند که خطاب به حضرت خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و اين جمله معترضه مى‌باشد.
در تفسير تبيان و روح البيان از ابن عباس که: خداى تعالى خلق نفرمود هيچکس را گرامى‌تر از پيغمبر ما، و بدين جهت به جان هيچکس سوگند نخورد مگر به جان آن حضرت. «2»
«1» مجمع البيان، جلد 3، صفحه 184.
«2» منهج الصادقين، جلد 5، صفحه 168 نقل از تبيان نموده و تفسير أبو الفتوح جلد 6 صفحه 168.
جلد 7 - صفحه 131
در تأويلات النجميه: اين مرتبه‌اى است که نمى‌رسد به آن در ازل و ابد هيچکس از عالمين مگر سيد المرسلين و خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و آن حضرت مختص است به اين مقام محمود.
تنبيه: حق تعالى هفت موضع در قرآن مجيد، سوگند ياد فرموده به ذات اقدس خود و باقى آن سوگند به مخلوقات، از جمله آنها سوگند به جان اشرف مخلوقات.
و حکمت در سوگند آنکه: قرآن شريف را به لغت عرب نازل و از عادت و استعمالات عرفى عرب براى تأکيد امرى، قسم مى‌باشد، و حکمت در قسم خداى تعالى به خلق وجوهى ذکر شده: 1- حذف مضاف «و التين» اى «رب التين» و «الشمس» اى «و رب الشمس» و «لعمرک» اى «واهب العمر» 2- نزد عرب اين اشياء (عظيم) و قسم به آنها متداول، و قرآن هم نازل شده به آنچه معروف بوده 3- قسم يا تعظيم مقسم يا تجليل او است. و حق سبحانه تارة به ذات احديت خود و تارة به مخلوقات قسم ياد فرموده، زيرا قسم به مخلوقات و مصنوعات، مستلزم قسم به صانع و خالق باشد ضمنا، زيرا ايجاد ممکن بدون موجد محال است و در اين آيه شريفه قسم ياد فرموده به جان حضرت ختمى مرتبت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم براى شناسائى قدر و منزلت آن سرور بر عالميان، و اعلام شرافت آن وجود مبارک بر جهانيان، و قسم به آباء در جاهليت معتاد بوده، و بعد از ظهور اسلام نهى فرمود پيغمبر از قسم به غير خداوند سبحان، و نزد مالک، قسم به غير خدا مکروه؛ و حنابله، حرام دانند.