تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ لا تُحْصُوها إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ «18»
وَ إِنْ تَعُدُّوا نِعْمَةَ اللَّهِ: و اگر شماره کنيد نعمتهاى الهى را که به شما ارزانى فرموده. لا تُحْصُوها: نتوانيد شمرد آن را و ضبط عدد آن نتوانيد کرد، و چون از شماره نعمتهاى سبحانى عاجزيد، پس چگونه به شکر آن قيام توانيد نمود.
تنبيه: ذکر اين فرمايش در عقب تعداد نعم و الزام حجت بر تفرد ذات کبريائى به استحقاق عبادت و طاعت، به جهت تنبيه است بر آنکه سواى آنچه شماره فرمود از نعمتها، از حدّ شماره بيرون است.
بيان: تفکر شخص عاقل دانا در افاضات نعم نامتناهيه منعم حقيقى، هرآينه دريابد که نعمتهاى الهى از حد شماره بيرون است، چنانچه خود فرموده و حضرت صادق عليه السّلام در حديث مفضل قسمتى از آن را اشاره فرمايد: «1» نعمت وجود، بقا، حفظ در ظلمات ثلاث: شکم، رحم، بچه‌دان؛ اعطاء غذا، نشو و نما، تصوير انسانى، تولد، ارضاع به کيفيت خاصه مناسبه، ايجاد محبت در قلب والدين به طريق عجيب، دفع رطوبات به خروج آب از دهان طفل که خارج نشدن سبب دردهاى عظيم شود، اعطاء اعضا و جوارح هر يک براى غرضى و حاجتى: دست براى کار، پا براى راه رفتن، دهان براى غذا، معده براى هضم، جگر براى جدا کردن اخلاط، منافذ براى خروج فضلات. فرج براى نسل، سر را به منزله صومعه محل حواس پنجگانه به جهت ادراک محسوسات: 1- سامعه- گوش براى شنيدن 2- باصره- ديدن. 3- ذائقه
«1» توحيد مفضّل، مجلس اوّل (با تلخيص کامل)، ترجمه علامه مجلسى.
جلد 7 - صفحه 180
چشيدن 4- شامه- بوئيدن. 5- لامسه- لمس نمودن. اعطاى حنجره براى اصوات و ترويح قلب به نسيم هوا و حواس باطنه: 1- حس مشترک:
2- خيال. 3- وهم. 4- حافظه. 5- متخيله. اعطاى نوزده قوه در باطن بدن انسانى براى نظام اداره عالم جسمانى. از همه شريفتر و عظيمتر موهبى، عقل، به جهت استکمال و ترقيات روحانى، و ساير نعمتها از اطعمه، اشربه، فاکهه، البسه، که تأمل در نظام عالم عقل را متحير سازد از بسيارى نعم سبحانى. بنابر اين حق شناسى و سپاسدارى الهى کنى، چنانچه عقل کل فرمود: (ما عبدناک حقّ عبادتک).
إِنَّ اللَّهَ لَغَفُورٌ رَحِيمٌ: بدرستى که خداى تعالى هرآينه آمرزنده است اگر در اداء شکرگزارى، او تقصير کنيد، مهربان است که به تقصير شکرگزارى، نعمت را از شما باز نگيرد، و به کفران و ناسپاسى، تعجيل در عقوبت نفرمايد.