اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَقَد سَمِع‌َ اللّه‌ُ قَول‌َ الَّذِين‌َ قالُوا إِن‌َّ اللّه‌َ فَقِيرٌ وَ نَحن‌ُ أَغنِياءُ سَنَکتُب‌ُ ما قالُوا وَ قَتلَهُم‌ُ الأَنبِياءَ بِغَيرِ حَق‌ٍّ وَ نَقُول‌ُ ذُوقُوا عَذاب‌َ الحَرِيق‌ِ (181)
هر آينه بتحقيق خداوند شنيد قول کساني که گفتند خداوند فقير است و ما ثروتمنديم زود باشد بنويسيم آنچه را که گفتند و کشتن آنها انبياء را بدون حق و بآنها مي‌گوييم بچشيد عذاب سوزنده را.
مفسرين گفتند که اينکه قول منشأش آيه شريفه است که فرموده مَن ذَا الَّذِي يُقرِض‌ُ اللّه‌َ قَرضاً حَسَناً الاية پس خدايي که احتياج بقرض دارد فقير است و ما که قرض ميدهيم اغنياء هستيم.
جلد 4 - صفحه 443
لکن اينکه تفسير غلط است زيرا احدي توهم نميکند که مراد از آيه قرض دادن بخدا است بلکه مراد انفاق في سبيل اللّه است مثل زکاة و خمس و ساير مصارف خيريه، بلکه اينکه قول مقاله يهود است که معتقد هستند که خداوند روز يکشنبه شروع بخلقت عالم نمود تا روز جمعه تمام شد و شنبه تعطيل نمود و کنار رفت و ديگر کاري از او صادر نميشود که قول بتفويض است و مفاد آيه شريفه قالَت‌ِ اليَهُودُ يَدُ اللّه‌ِ مَغلُولَةٌ الاية مائده آيه 64 است.
و نظير قول حکماء است که گفتند خدا فقط عقل اول را آفريد و بس زيرا الواحد لا يصدر عنه الا الواحد و لا يصدر الواحد الا عن الواحد.
و همچنين بسياري از مفوضه که گفتند امر خلقت و رزق مفوض بملائکه و انبياء و اولياء است.
و تمام اينها مزخرف است و باطل بَل يَداه‌ُ مَبسُوطَتان‌ِ يُنفِق‌ُ کَيف‌َ يَشاءُ مائده آيه 64، کُل‌َّ يَوم‌ٍ هُوَ فِي شَأن‌ٍ الرحمن آيه 29 و تفصيل اينکه بحث را مکررا متذکر شده‌ايم لذا مي‌پردازيم بشرح الفاظ آيه شريفه:
لَقَد سَمِع‌َ اللّه‌ُ سمع الهي علم بمسموعات است چنانچه بصر علم بمبصرات و ادراک علم بمدرکات، و حکمت علم بمصالح و مفاسد و برگشت تمام بعلم است که عين ذات است.
قَول‌َ الَّذِين‌َ قالُوا إِن‌َّ اللّه‌َ فَقِيرٌ فقير دو معني دارد: يکي بمعني احتياج است که از لوازم ممکن است و ساحت قدس واجب از او بري است زيرا احتياج با وجوب وجود نميسازد. و يکي بمعني نداريست و خداوند بمجرد اراده بهرچه تعلق بگيرد موجود ميشود و خزائن الهي فناپذير نيست و کم شدني نيست.
وَ نَحن‌ُ أَغنِياءُ غني هم دو معني دارد: يکي بي‌نيازي و عدم احتياج و ممکن بذاته سر تا پا احتياج است.
جلد 4 - صفحه 444
سيه رويي ز ممکن در دو عالم || نشد هرگز جدا و اللّه اعلم
کل ممکن محتاج‌‌أن‌‌به يا أَيُّهَا النّاس‌ُ أَنتُم‌ُ الفُقَراءُ إِلَي اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ هُوَ الغَنِي‌ُّ الحَمِيدُ فاطر آيه 15.
ديگر دارايي است آنهم ممکن ليس صرف است چنانچه گفته‌اند (الممکن في حدّ ذاته ان يکون ليس و له من علته ان يکون ايس) بلکه ممکن چنانچه در وجود و حدوث احتياج بموجد و محدث دارد، در بقاء هم محتاج است آن بآن بنا بر حرکت جوهريه احتياج بافاضه وجود دارد (اگر نازي کند از هم فرو ريزند قالب‌ها) سَنَکتُب‌ُ ما قالُوا در دفتر الهي ثبت و نوشته شده ما يَلفِظُ مِن قَول‌ٍ إِلّا لَدَيه‌ِ رَقِيب‌ٌ عَتِيدٌ ق آيه 18.
وَ قَتلَهُم‌ُ الأَنبِياءَ که آنهم نوشته شده بلکه جميع افعال عباد از نيک و بد عبادت و معصيت تمام نوشته شده و نامه عمل از ضروريات دين اسلام است و آيات قرآني در اينکه باب بسيار است و کافيست همين آيه وَ وُضِع‌َ الکِتاب‌ُ فَتَرَي المُجرِمِين‌َ مُشفِقِين‌َ مِمّا فِيه‌ِ وَ يَقُولُون‌َ يا وَيلَتَنا ما لِهذَا الکِتاب‌ِ لا يُغادِرُ صَغِيرَةً وَ لا کَبِيرَةً إِلّا أَحصاها وَ وَجَدُوا ما عَمِلُوا حاضِراً وَ لا يَظلِم‌ُ رَبُّک‌َ أَحَداً کهف آيه 49.
(اشکال)
يهود زمان نبي صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که قائل باين قول بودند قتل انبياء نکردند.
(جواب)
اولا خداوند مذمت ميفرمايد کساني که قائل باين قول بودند و کساني که انبياء را بقتل رسانيدند و دلالت ندارد بر اينکه هر کس قائل باين قول باشد قاتل انبياء است.
و ثانيا مذمت راجع بجنس يهود است که اينها هم قائل باين قول هستند و هم قاتل انبياء.
جلد 4 - صفحه 445
و ثالثا
(الراضي بفعل قوم کالداخل فيهم)
لسان خبر است.
بغير حق‌ّ نه معني اينکه باشد که قتل نبي اگر بحق باشد مانعي ندارد بلکه ميفرمايد قتل انبياء کلّا بغير حق است و ممکن است که بسا کفار انبياء خود را ميکشتند بعنوان اينکه اينها با ما جنگ دارند و مزاحم ما هستند و بخدايان ما اهانت ميکنند و امثال اينها که پيش خود يک تقصيري براي آنها توهم ميکردند، لکن يهود انبياء را کشتند که هيچگونه بهانه‌اي نداشتند مثل قتل يحيي و زکريا و امثال اينها.
وَ نَقُول‌ُ يعني حکم ميفرمائيم و از روي خفت و خواري بآنها مي‌گوييم بچشيد ذُوقُوا عَذاب‌َ الحَرِيق‌ِ که عذاب آتش باشد که دائما مشتعل است.