اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ بِما آتاهُم‌ُ اللّه‌ُ مِن فَضلِه‌ِ هُوَ خَيراً لَهُم بَل هُوَ شَرٌّ لَهُم سَيُطَوَّقُون‌َ ما بَخِلُوا بِه‌ِ يَوم‌َ القِيامَةِ وَ لِلّه‌ِ مِيراث‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيرٌ (180)
و گمان نکنند کساني که بخل ميکنند بآنچه خداوند بآنها داده در اداء حقوقش از فضل خود اينکه براي آنها خير است بلکه شرّ است بر آنها زود باشد که طوق ميکنند آنها را بآنچه باو بخل کردند روز قيامت و مختص بخدا است ميراث آسمانها و زمين و خداوند بآنچه عمل ميکنيد با خبر است.
اخبار زيادي از کافي و مجالس شيخ و عياشي و غير اينها از ائمّه عليهم السلام رسيده در موضوع زکاة که مانع الزکاة فرداي قيامت افعي دور گردنش طوق زند و او را بگزد تا از حساب خلائق فارق شوند، لکن اينکه اخبار بيان مصداق و مورد نزول آيه را ميرساند منافي با اطلاق آيه ندارد شامل جميع حقوق واجبه ماليه ميشود، بلي بخل در مستحبات و لو مذموم است و صفة بخل از صفات ذميمه است لکن مورد عقوبت نيست.
وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ گذشت که حسبان گمان بر خلاف واقع است اعم از يقين که جهل مرکّبش گويند يا مظنه در مقابل وهم.
بِما آتاهُم‌ُ اللّه‌ُ مِن فَضلِه‌ِ خداوند هر چه بهر که عنايت کند تفضل است زيرا احدي طلب از او ندارد و استحقاق از براي او نيست، در دعاء است
کل نعمک ابتداء.
هُوَ خَيراً لَهُم اينکه منع زکاة و ساير حقوق واجبه بنفع آنها تمام ميشود
جلد 4 - صفحه 442
چنين نيست بَل هُوَ شَرٌّ لَهُم بلکه باعث گرفتاري و عذاب آخرت ميشود، بلکه بسا باعث بي ايمان از دنيا رفتن آنها ميشود چنانچه در آيات و اخبار اشاره دارد.
سَيُطَوَّقُون‌َ ما بَخِلُوا بِه‌ِ يَوم‌َ القِيامَةِ اينکه يکي از عذابهاي آنها است نه اينکه منحصر باين عذاب باشد چنانچه در آيات ديگر و اخبار در موارد متفرقه بيان فرموده‌اند.
وَ لِلّه‌ِ مِيراث‌ُ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ کانّه دفع دخل است که گمان کنند بنفع دنيوي آنها تمام ميشود اينکه هم توهّم فاسد است بايد تمام بگذارند و بروند و مالکية آنها زايل و تمام منحصرا مملوک حق هستند لِمَن‌ِ المُلک‌ُ اليَوم‌َ لِلّه‌ِ الواحِدِ القَهّارِ مؤمن آيه 16، و مراد از ميراث گذاردن و رفتن است.
وَ اللّه‌ُ بِما تَعمَلُون‌َ خَبِيرٌ خبير علم بقضاياي خارجيه و وقايع واقعه و علم بجزئيّات است.