تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ بَلى وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ (38)
شأن نزول: ابو الفتوح رازى «1» قدس الله سره از أبو العالية نقل نموده که:
مسلمانى را بر مشرکى دينى بود، با هم گفتگوئى کردند، مسلمان گفت: به آن خدائى که خلق را بعد از مرگ زنده فرمايد، چنين و چنان کنم. مشرک گفت:
تو اميد دارى پس از مرگ کسى زنده خواهد شد، آنگاه قسم غليظ خورد که هيچ کس زنده نشود؛ آيه شريفه نازل شد.
وَ أَقْسَمُوا بِاللَّهِ جَهْدَ أَيْمانِهِمْ: و سوگند ياد نمودند به خداى تعالى غايت سوگندشان که: لا يَبْعَثُ اللَّهُ مَنْ يَمُوتُ: زنده نفرمايد خداى تعالى هر که را که بميرد.
تفسير برهان «2» چند روايت وارد شد، خلاصه آنها آنکه ابو بصير گويد:
حضرت صادق عليه السّلام از من سؤال فرمود: مردم در اين آيه چه گويند؟
عرض کردم: زعم آنها اينست که در شأن کفار نازل شده. فرمود: واى بر ايشان،
«1» تفسير ابو الفتوح، جلد 6، صفحه 198.
«2» تفسير برهان جلد 2، صفحه 368.
جلد 7 - صفحه 203
مشرکين قسم خورند به خدا يا به لات و عزى؛ بعد درخواست بيان را نمودم، فرمود:
وقتى قيام نمايد قائم ما عليه السّلام خداوند برانگيزاند جماعتى از شيعيان ما را و بيعت نمايند و شمشيرها بر شانه‌هاى ايشان، پس دسته‌اى که نمرده باشند گويند: مبعوث شدند فلان و فلان و فلان از قبرهاى خود با قائم عليه السّلام اين سخن به دشمنان ما رسد، گويند: اى گروه شيعه، چقدر دروغگو هستيد اين دولت شما و دروغ گوئيد در آن. چنين نيست، قسم به خدا زنده نشدند و زندگى نيافتند. پس حق تعالى حکايت فرمايد قول آنها را که قسم خوردند قسم سخت که زنده نفرمايد خداى تعالى آن که ميميرد.
سپس تکذيب مى‌فرمايد آنها را که: بَلى وَعْداً عَلَيْهِ حَقًّا: بلى، هرآينه البته مبعوث فرمايد ايشان را وعده فرمود براى اين وعده ثابت محققى. بر ذات الهى، برآوردن آن لازم است محققا، زيرا ممتنع باشد خلف وعده سبحانى به برهان عقلى و نقلى. وَ لکِنَّ أَکْثَرَ النَّاسِ لا يَعْلَمُونَ: و لکن بيشتر مردمان نمى‌دانند صحت بعث بعد از موت را بواسطه کفر به خدا و انکار نبوت انبياء.
تبصره: يکى از ضروريات مذهب شيعه اثنى عشرى اعتقاد به رجعت است، يعنى برگشتن بعضى از مردم از قبرهاى خود به اين دنيا زمان ظهور دولت حقه و زندگانى کردن آنان مدتى و رجعت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه هدى عليهم السّلام و تمکن به سلطنت و انتقام از دشمنان. و آيات شريفه و اخبار کثيره دال است بر آن، از جمله اين آيه شريفه به سبب اخبارى که در تفسير آن از امام وارد شده و عقل سليم هم تصديق آن را نمايد، زيرا رجعت نظير قيامت باشد. ايضا- وجه اشتراک رجعت و قيامت تعلق قدرت سبحانى و آن محقق و ثابت باشد. ايضا- ادلّ دليل بر امکان امرى، وقوع آنست، و در امم سابقه به صريح آيات، رجعت واقع شده، پس شبهه‌اى نخواهد داشت وقوع آن در اين امت.
جلد 7 - صفحه 204