تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْکِرُونَها وَ أَکْثَرُهُمُ الْکافِرُونَ (83)
يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ: مى‌شناسند مشرکان نعمت خداى را که شمرده شده بر ايشان و معترفند که همه اينها از جانب حضرت الهى است. ثُمَّ يُنْکِرُونَها:
پس انکار مى‌کنند آن را به پرستش غير منعم. يا گويند اين نعمت را خدا داده اما به شفاعت بتان. يا در وقت سختى مى‌شناسند و در حال آسانى منکر مى‌شوند. يا به زبان عارفند و به دل منکر. يا مراد نعمت الهى وجود اقدس خاتم النبيين صلّى اللّه عليه و آله و سلّم است که مى‌شناسند حقيقت آن حضرت را به معجزات بينات، و انکار مى‌کنند او را به عناد و لجاج.
در تفسير برهان «1» از حضرت باقر از پدر بزرگوارش از جد گرامش عليهم السّلام در اين آيه فرمود: چون آيه (إِنَّما وَلِيُّکُمُ اللَّهُ وَ رَسُولُهُ وَ الَّذِينَ آمَنُوا الَّذِينَ يُقِيمُونَ الصَّلاةَ وَ يُؤْتُونَ الزَّکاةَ وَ هُمْ راکِعُونَ) نازل شد، چند نفرى از اصحاب پيغمبر در مسجد مدينه جمع و به يکديگر گفتند: چه مى‌گوئيد در اين آيه. بعضى گفتند: اگر کافر شويم به اين آيه، هر آينه کافر شديم به ساير آيات، و اگر ايمان آريم پس اين ذلتى است، به جهت آن که مسلط مى‌شود بر ما پسر أبي طالب. پس گفتند: بتحقيق ما مى‌دانيم که حضرت محمد، صلّى اللّه عليه و آله و سلّم صادق است در آنچه مى‌گويد، لکن دوست داريم او را، و اطاعت نکنيم على را در آنچه ما را امر نمايد؛ آيه شريفه نازل شد يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ثُمَّ يُنْکِرُونَها يعنى ولايت على بن ابى طالب، وَ أَکْثَرُهُمُ الْکافِرُونَ به ولايت.
ايضا على بن ابراهيم قمى «2»- از حضرت على عليه السّلام قال ما بال قوم
«1» تفسير برهان جلد 2، صفحه 378.
«2» تفسير قمى جلد 1، صفحه 388.
جلد 7 - صفحه 259
غيّروا سنّة رسول اللّه و عدلوا عن دينه لا يخافون ان ينزّل عليهم العذاب ثمّ تلا هذه الاية: الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ: فرمود چه شده است قومى را که تغيير دادند سنت پيغمبر را و عدول نمودند از دين او، نمى‌ترسند اين که نازل شود به ايشان عذاب، بعد تلاوت نمود اين آيه را (الَّذِينَ بَدَّلُوا نِعْمَتَ اللَّهِ کُفْراً وَ أَحَلُّوا قَوْمَهُمْ دارَ الْبَوارِ جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَها وَ بِئْسَ الْقَرارُ) بعد فرمود: مائيم نعمت خدا که انعام فرموده به ما بر بندگانش، و به سبب ما رستگار شد هر که رستگار شد.
ايضا- ابن شهر آشوب «1» از حضرت باقر عليه السّلام در آيه (يَعْرِفُونَ نِعْمَتَ اللَّهِ ....) فرمود عرّفهم ولاية على و امرهم بولايته ثمّ انکروا بعد وفاته.
وَ أَکْثَرُهُمُ الْکافِرُونَ: و بيشتر ايشان کافر و جاحدند.
نکته: ذکر اکثر با آن که همه کافر بودند، به جهت آن که بعضى از آنها حق را نمى‌شناختند به جهت نقصان عقل، يا تفريط در نظر، يا عدم قيام حجت بر ايشان؛ زيرا به حد تکليف نرسيده بودند، يا «اکثر» در مقام «کل» واقع شده.