اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
يَعرِفُون‌َ نِعمَت‌َ اللّه‌ِ ثُم‌َّ يُنکِرُونَها وَ أَکثَرُهُم‌ُ الکافِرُون‌َ (83)
ميشناسند نعمت خداوند را پس از آن انکار مي‌کنند آن را و اکثر آنها کافر هستند يَعرِفُون‌َ نِعمَت‌َ اللّه‌ِ چون غرق نعمت هستند از نعمت وجود و عقل و قواي ظاهريه و باطنيه و اعضاء و جوارح و نعمة حيات و نعم خارجيه سماويه و ارضيه جماديه و نباتيّه و حيوانيه از مأکولات و مشروبات و ملبوسات و غير اينها حتي نعم دينيه از ارسال رسل و انزال کتب و جعل احکام و معامله با امم سابقه از نجات اهل ايمان و هلاکت کفار و غير اينها ثُم‌َّ يُنکِرُونَها که مستند بخداوند نميدانند يا
جلد 12 - صفحه 167
مستند بطبيعت و شانس و خوش‌بختي و اتفاق و پيش آمد مي‌شمارند يا استناد باصنام و کواکب و شمس و ساير آلهه خود ميدهند و اگر از طرف آلهه هم نگويند آلهه خود را واسطه و شفيع ميدانند و بالجمله انکار مي‌کنند که مستند بخدا وحده لا شريک له باشد.
وَ أَکثَرُهُم‌ُ الکافِرُون‌َ (اشکال) جميع اينها کافر نيستند وجه تعبير باکثر چيست! (جواب) بعض مفسرين گفتند براي خروج اطفال و نواقص العقول و کساني که دعوت بآنها نرسيده است لکن اينکه جواب تمام نيست زيرا از عنوان کفر و احکام کفر بيرون نيستند غاية الامر قاصرند نه مقصر و بعضي گفتند براي اخراج کسانيست که در علم الهي گذشته که ايمان مي‌آورند اينکه جواب هم تمام نيست.
زيرا قبل از ايمان از عنوان کفر بيرون نيستند و بعد از ايمان انکار نعمت الهي نمي‌کنند و ظاهر آيه اينکه اکثر منکرين کافر هستند و حال آنکه انکار و کفر متلازمين هستند و بعضي گفتند ذکر خاص و اراده عام است پس مراد از از اکثر جميع است و اينکه جواب افسد است بلکه خلاف نص است و تحقيق در جواب اينکه منکرين دو دسته هستند يک دسته که اکثريت با آنها است اصلا مستند بخدا نميدانند و مستند باسباب ظاهريه طبيعيه يا اسباب سماويه و ارضيه يا بقدرت و توانايي خود يا اشخاص بالا دست خود ميدانند اينها کافر بخدا هستند و يک دسته مستند بخدا ميدانند بتوسط آلهه و شفاعت آنها يا ملائکه و انبياء ميدانند که آنها از خدا ميگيرند و به سايرين ميدهند اينها و لو از جهت انکار توحيد افعالي کافر هستند و اما از جهت اينکه مبدء آن از جانب خدا است کافر نيستند و اينها در طرف اقليت هستند هذا ما عندنا و اللّه العالم بمراده.