اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ يَوم‌َ نَبعَث‌ُ مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً ثُم‌َّ لا يُؤذَن‌ُ لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا وَ لا هُم يُستَعتَبُون‌َ (84)
و روزي که مبعوث مي‌کنيم از هر امتي شهيدي را پس از آن اذن داده نمي
جلد 12 - صفحه 168
شود از براي کساني که کافر شدند و قبول نميشود از آنها تقاضاي رجوع را در دنيا وَ يَوم‌َ نَبعَث‌ُ يعني روز قيامت که تمام جن و انس محشور مي‌شوند ما مبعوث مي کنيم مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً از هر امتي و طايفه و اهل زماني يک نفر شاهد که شهادت ميدهد بر کردار و افعال آن امة و در جاي ديگر ميفرمايد در چند آيه بعد وَ يَوم‌َ نَبعَث‌ُ فِي کُل‌ِّ أُمَّةٍ شَهِيداً عَلَيهِم مِن أَنفُسِهِم وَ جِئنا بِک‌َ شَهِيداً عَلي هؤُلاءِ آيه 91 و مراد انبياء و اوصياء هستند هر کدام نسبت باهل زمان خود چنانچه در زيارت جامعه در دو مورد دارد در حق ائمه هدي (ع) و
شهداء علي خلقه
و شهداء دار الفناء
و در اخبار بسياري در تفسير همين آيه و آيه بعد که فرمودند.
لکل زمان امام نبعث کل امة مع امامها
و در سوره بني اسرائيل ميفرمايد يَوم‌َ نَدعُوا کُل‌َّ أُناس‌ٍ بِإِمامِهِم آيه 73 و نظر به اينکه درباره شهادت حس معتبر است بخصوص در مقام حکومت که در خبر است از حضرت رسالت که اشاره بخورشيد نمود و فرمود (علي مثل هذا تشهد) و در باب شهادت بزنا دارد
کالميل في المکحلة
پس از اينکه آيات و اخبار استفاده ميشود که پيغمبر صلّي اللّه عليه و اله و ائمه اطهار انوار مقدسه آنها و ارواح مطهره آنها همه‌جا حاضر و ناظر هستند و تمام اعمال و گفتار و کردار ما را مشاهده ميکنند مي‌بينند و ميشنوند و اينکه مرتبه فوق مقام علم است که عالم بجميع ما کان و ما يکون باشند زيرا در شهادت حس معتبر است شهادت علمي کافي نيست بلکه در مفهوم شهادت حضور معتبر است مقابل غائب ثُم‌َّ لا يُؤذَن‌ُ لِلَّذِين‌َ کَفَرُوا اجازه تکلم بکفار داده نميشود چنانچه ميفرمايد اليَوم‌َ نَختِم‌ُ عَلي أَفواهِهِم يس آيه 65 و نيز ميفرمايد.
قال‌َ اخسَؤُا فِيها وَ لا تُکَلِّمُون‌ِ مؤمنون آيه 110 بلکه از اينکه جمله استفاده ميشود که قدرت بر تکلم ندارند زيرا هيچ امري بدون اذن الهي ممکن نيست وقوع پيدا کند.
ما قَطَعتُم مِن لِينَةٍ أَو تَرَکتُمُوها قائِمَةً عَلي أُصُولِها فَبِإِذن‌ِ اللّه‌ِ حشر آيه 5 وَ لا هُم يُستَعتَبُون‌َ استعتاب تقاضاي اقاله و رجوع است و کفار هر چه
جلد 12 - صفحه 169
تقاضاي رجوع کنند پذيرفته نميشود چنانچه در بسياري از آيات اشاره باين موضوع دارد مثل.
قال‌َ رَب‌ِّ ارجِعُون‌ِ لَعَلِّي أَعمَل‌ُ صالِحاً فِيما تَرَکت‌ُ کَلّا إِنَّها کَلِمَةٌ هُوَ قائِلُها الاية مؤمنون آيه 102.
و مثل وَ لَو تَري إِذ وُقِفُوا عَلَي النّارِ فَقالُوا يا لَيتَنا نُرَدُّ وَ لا نُکَذِّب‌َ بِآيات‌ِ رَبِّنا وَ نَکُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ بَل بَدا لَهُم ما کانُوا يُخفُون‌َ مِن قَبل‌ُ وَ لَو رُدُّوا لَعادُوا لِما نُهُوا عَنه‌ُ وَ إِنَّهُم لَکاذِبُون‌َ انعام 27 و 28 و غير اينها از آيات شريفه.