خداوند همه‌ى مردم را به طور فطرى هدايت مى‌فرمايد، ليکن مردم بر اساس اختيار و آزادى که دارند دو گروه مى‌شوند؛ گروهى بر خلاف عقل و فطرت راه خلاف را انتخاب مى‌کنند و توبه نمى‌کنند، خداوند نيز آنان را به حال خود رها و گمراه مى‌کند، ولى گروهى همان راه فطرت و اطاعت را انتخاب مى‌کنند، وخداوند آنان را کمک و هدايت مى‌کند.
بنابراين مراد از هدايت و گمراه کردن خداوند مرحله‌ى بعد از انتخاب انسان است. مثلًا هدف معلّم در روز اول تدريس آموزش دادن به همه شاگردان است، ليکن گروهى که براى فهميدن تلاش مى‌کنند معلّم وقت خصوصى نيز به آنان مى‌دهد، ولى شاگرد بازى‌گوش را به حال خود رها مى‌کند. راستى اگر هدايت و گمراه شدن انسان اختيارى نبود، در پايان آيه خداوند نمى‌فرمود: شما بازخواست مى‌شويد! پس سؤال خداوند نشانه‌ى آزادى ماست. زيرا
جلد 4 - صفحه 575
انسان مجبور مورد بازخواست قرار نمى‌گيرد.