اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ طَبَع‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم وَ سَمعِهِم وَ أَبصارِهِم وَ أُولئِک‌َ هُم‌ُ الغافِلُون‌َ (108)
اينها کساني هستند که خداوند مهر کرده بر دلهاي آنها و گوش آنها را و چشم هاي آنها و اينها آنهايي هستند که بکلي غافل از خدا و دين و آخرت هستند شرح اينکه آيه شريفه را در مجلد اول اينکه کتاب صفحه 276 الي 282 در 7 صفحه در ذيل آيه شريفه خَتَم‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم وَ عَلي سَمعِهِم وَ عَلي أَبصارِهِم غِشاوَةٌ وَ لَهُم عَذاب‌ٌ عَظِيم‌ٌ بقره آيه 6 مفصلا بيان کرده‌ايم از معناي ختم و وجه استناد بخدا و بيان اينکه چرا قلوب و ابصار را جمع آورده و سمع را مفرد و شبهاتي که در اينکه آيه و اشکالاتي که کرده‌اند و جواب آنها و بيان اخباري که از ائمه در اينکه باب شده تماما مفصلا ذکر کرده‌ايم مستدعي هستم لطفا بآنجا مراجعه فرمائيد احتياج بتکرار نيست فقط به اختصار قناعت ميکنيم.
(أُولئِک‌َ الَّذِين‌َ طَبَع‌َ اللّه‌ُ عَلي قُلُوبِهِم) سياهي دل است که در اثر کثرت معاصي پيدا ميشود چنانچه در اخبار دارد هر معصيتي يک خال سياه در قلب حادث ميشود اگر بحدي رسيد که هنوز يک خال سفيد باقي است اميد هدايت در او هست موفق بتوبه شود و تمام سياهي را زائل کند و امّا اگر تمام صفحه سياه شد در بعض اخبار دارد
(لا يرجي بخير)
و در بعضي دارد
(صار قلبه منکوسا)
و مراد از قلب قلب روحاني است نه قلب صنوبري مثل زهر است که در بدن اثر ميکند و استناد بخداوند جعل اينکه اثر است و منافي با تکليف نيست مثل زهر که انسان باختيار ميخورد ولي تأثير زهر بجعل الهي است آنهم نفس ايجاد است ما جعل اللّه المشمشة مشمشة بل اوجدها (و سمعهم) همان شنوايي روحيست باطني قلبي و سرّ مفرد آوردن آنکه فرق بين شنيدن سمع و اذن اذن آلت سمع است و لذا تعبير بجمع در اذن فرموده وَ لَهُم آذان‌ٌ لا يَسمَعُون‌َ بِها اعراف آيه 178) (و ابصارهم) عطف بر قلوبهم مدخول طبع است قلب حقايق را درک نمي‌کند سمع مواعظ و نصايح تأثير نميگذارد بصر آثار و
جلد 12 - صفحه 196
آيات را مشاهده نمي‌کند صُم‌ٌّ بُکم‌ٌ عُمي‌ٌ فَهُم لا يَعقِلُون‌َ بقره آيه 66 وَ أُولئِک‌َ هُم‌ُ الغافِلُون‌َ غفلتي که تذکر پيدا نکند خوابي که بيداري ندارد جز حين الموت
النّاس نيام فاذا ماتوا انتبهوا