اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ يَفرَحُون‌َ بِما أَتَوا وَ يُحِبُّون‌َ أَن يُحمَدُوا بِما لَم يَفعَلُوا فَلا تَحسَبَنَّهُم بِمَفازَةٍ مِن‌َ العَذاب‌ِ وَ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ (188)
هرگز گمان نبري کساني را که مسرورند بآنچه که آوردند و دوست دارند که آنها را مدح و تعريف کنند بآنچه عمل نکردند پس هرگز گمان نبري که آنها از عذاب الهي دورند و حال آنکه براي آنها عذاب دردناک است.
اينکه آيه شريفه را بعضي گفتند شأن نزولش در مورد يهود و بعضي در مورد منافقين و مکرر گفته‌ئيم که مورد مخصص نيست و مفاد آيه عام است و اشاره بکسانيست که باعمال زشت خود فرحناک هستند وَ زَيَّن‌َ لَهُم‌ُ الشَّيطان‌ُ أَعمالَهُم نمل آيه 24، و در جاي ديگر ميفرمايد قُل هَل نُنَبِّئُکُم بِالأَخسَرِين‌َ أَعمالًا الَّذِين‌َ ضَل‌َّ
جلد 4 - صفحه 455
سَعيُهُم فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ هُم يَحسَبُون‌َ أَنَّهُم يُحسِنُون‌َ صُنعاً الي آخر الآيات نحل آيه 104، لذا ميفرمايد:
لا تَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ يَفرَحُون‌َ بِما أَتَوا مراد از بِما أَتَوا ممکن است مال و سروت و جاه و رياست و سائر زخارف دنيوي که اغلب کفار و فساق و ظلمه دارند باينها فرحناک ميشوند و حال اينکه اينها عين بلاء است بر آنها، در قرآن ميفرمايد وَ لا يَحسَبَن‌َّ الَّذِين‌َ کَفَرُوا أَنَّما نُملِي لَهُم خَيرٌ لِأَنفُسِهِم إِنَّما نُملِي لَهُم لِيَزدادُوا إِثماً وَ لَهُم عَذاب‌ٌ مُهِين‌ٌ آل عمران آيه 178، و نيز ميفرمايد وَ لَو لا أَن يَکُون‌َ النّاس‌ُ أُمَّةً واحِدَةً لَجَعَلنا لِمَن يَکفُرُ بِالرَّحمن‌ِ لِبُيُوتِهِم سُقُفاً مِن فِضَّةٍ وَ مَعارِج‌َ عَلَيها يَظهَرُون‌َ الي آخر الآيات زخرف آيه 33، و غير اينها از آيات، و ممکن است مراد اعمال سيئه و معاصي و ظلم و غير اينها باشد که افتخار ميکنند و اينها را عمل خوب ميشمارند و باعمال خود فرحناک هستند.
وَ يُحِبُّون‌َ أَن يُحمَدُوا بِما لَم يَفعَلُوا کارهايي که حسن عقلي دارد و نميتوان حسن آن را منکر شد ميخواهند مردم آنها را بآنها مدح کنند با اينکه ندارند و نميکنند، مثلا فاسق است و ميخواهند او را عادل بدانند، بخيل است و او را بسخاوت ياد کنند. ظالم است و او را محسن شمارند و هکذا بد را خوب جلوه دهند چنانچه الان مرسوم است فاسق فاجر شراب خوار قمار باز بي دين را وقت مردن سر قبر او يکي گويد چه جور آدمي بود گويند بسيار خوب آدمي بود، يا کسي که در اثر زنا و شراب و قمار کشته شده بالاي منبر در مجلس ترحيمش شهيد راه خدا بگويند يا از تنزيل و غش و تقلب مالي بهم زده و براي مصالحي يک سفر حج رفته و معلوم نيست چه غلطي کرده خير الحاج و المعتمرين بگويند، يا پاره‌اي از مقدمات را ديده حجة الاسلام و المسلمين خطاب کنند و امثال اينها.
فَلا تَحسَبَنَّهُم بِمَفازَةٍ مِن‌َ العَذاب‌ِ اينکه تقلبات باعث اينکه نميشود که از عذاب
جلد 4 - صفحه 456
قيامت نجات و دوري جويند.
وَ لَهُم عَذاب‌ٌ أَلِيم‌ٌ عذاب دردناک اختصاص باين طائفه دارد زيرا اشدّ انحاء نفاق را دارند و إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ فِي الدَّرک‌ِ الأَسفَل‌ِ مِن‌َ النّارِ نساء آيه 145.