اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ فِي خَلق‌ِ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ اختِلاف‌ِ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ لَآيات‌ٍ لِأُولِي الأَلباب‌ِ (190)
محقق است که در خلقت آسمانها و زمين و پي در پي بودن شب و روز هر آينه نشانه‌هايي است بر صاحبان خرد.
اينکه زمين ما هم يکي از کرات جويّه است مثل ساير ستارگان که هر کدام از آنها کره‌ايست مستقل در اينکه فضاي وسيع عالم که جز ذات اقدس ربوبي مقدار سعه آن را کسي نميداند، حتي اينکه توهّم کردند که غير متناهي است.
و هر کدام از اينکه کرات آن قدر آثار قدرت حق و مخلوقاتي دارد که احدي جز خالق آنها بآنها احاطه ندارد حتي افراد بشر با اينکه همه سعه علمي هنوز بهزار يک از خواص کره ارض که در او ساکن هستند پي نبردند، و چنان خداوند متعال اينها را
جلد 4 - صفحه 457
منظّم و مرتب که هر کره بجاي خود در سکون و حرکت بنحوي است که خردلي تخلّف پذير نيست.
و قدرت کامله او از براي کره زمين دو نوع حرکت قرار داده يکي وضعي که دور خود ميچرخد، در هر بيست و چهار ساعت يک دور ميزند که شب و روز تشکيل ميدهد چون در اينکه دور هميشه نصف کره مقابل خورشيد است، سکنه هر قطعه در موقعي که قسمت آنها مقابل خورشيد واقع ميشود روز آنها و در موقعي که قسمت آن طرف مقابل ميشود شب آنها، و چنان منظّم حرکت ميکند که هيچ بطئ و سرعتي در ان نيست بيک ميزان منظم.
و ديگر حرکت انتقالي که دور کره شمس چرخ ميخورد در دائره منطقة البروج و اينکه دائره با دائره معدل در دو نقطه اول حمل و ميزان تقاطع دارند، و منتهي بعد اينکه دائره با معدل بيست و چهار درجه است که اول سرطان و اول جدي باشد که اول تير و اول دي است و اينکه دور را يک سال تشکيل ميدهد، و بلندي و کوتاهي شب و روز و تشکيل فصول چهارگانه در اثر اينکه حرکت است.
و کره ماه که نزديکترين کرات است بکره زمين و از خود هيچ نوري ندارد هميشه نصف آن مقابل شمس است و از او کسب نور ميکند و هر مقدار از اينکه نصف که بر کره زمين ظاهر ميشود نورش مشاهده ميگردد و قريب يک ماه يک دور در منازل 28 گانه سير دارد، و تشکيل شهور عربي از محرّم تا ذي الحجّة در اثر اينکه است و تمام اينکه حرکات بطوري منظّم است که از اول خلقت آنها تا قيامت ذرّه‌اي تفاوت در آنها ديده نشده، از اينکه جهت و جهات ديگر که هر جزئي از مخلوقات در اينکه کرات مشتمل بر حکم و مصالحيست ميفرمايد إِن‌َّ فِي خَلق‌ِ السَّماوات‌ِ وَ الأَرض‌ِ وَ اختِلاف‌ِ اللَّيل‌ِ وَ النَّهارِ لَآيات‌ٍ لِأُولِي الأَلباب‌ِ
458