تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْکُمْ مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى بَعْضُکُمْ مِنْ بَعْضٍ فَالَّذِينَ هاجَرُوا وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا لَأُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ (195)
فَاسْتَجابَ لَهُمْ رَبُّهُمْ: پس اجابت فرمود دعوات ايشان را پروردگارشان، و ايشان را به مطالب و مقاصد خود رسانيد، أَنِّي لا أُضِيعُ عَمَلَ عامِلٍ مِنْکُمْ:
بدرستى که من ضايع نگردانم عمل هيچ بجا آورنده‌اى را، مِنْ ذَکَرٍ أَوْ أُنْثى: از مرد و زن، بَعْضُکُمْ مِنْ بَعْضٍ: بعضى از شما از برخى ديگرند، زيرا مردان از زنان، و زنان از مردانند. يا به جهت آنکه زنان و مردان از اصل واحدند، يا به جهت اجتماع و اتّفاق در دين اسلام.
بيان: اين جمله، معترضه، و براى بيان شرکت زنان و مردان است در آنچه موعود است براى اهل ايمان. پس هر که عملى نمايد، اجر به او مرحمت شود، چه مرد باشد يا زن، بلکه چه مؤمن باشد چه کافر، زيرا عادل حقيقى به مقتضاى عدل، جزا و پاداش خواهد داد، اگرچه کافر باشد؛ چنانچه نوشيروان به سبب
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 333
عدالت، و خاتم طائى به جهت سخاوت، در جهنم تخفيف عذاب دارند.
فَالَّذِينَ هاجَرُوا: پس آنانکه هجرت کردند از بلاد شرک و از اوطان و عشاير خود دورى کردند به جهت حفظ دين، وَ أُخْرِجُوا مِنْ دِيارِهِمْ: و بيرون کرده شدند از شهرها و منزلهاى خود، وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي: و اذيت و رنجانيده شدند در راه طاعت من به سبب ايمان، مانند «بلال» که او را به ضرب و شتم و ستم آزار ميرسانيدند، و «صهيب» که اموال او را غارت کردند، وَ قاتَلُوا: و آنانکه مقاتله کردند با کفار به جديت و ثبات تمام، مانند حضرت امير المؤمنين عليه السّلام و اتباع آن حضرت، وَ قُتِلُوا: و آنانکه کشته شدند در جهاد مانند حمزه و ساير شهداء، لَأُکَفِّرَنَّ عَنْهُمْ سَيِّئاتِهِمْ: هر آينه البته بپوشانم و عفو نمايم از ايشان بديهائى که نمودند، وَ لَأُدْخِلَنَّهُمْ جَنَّاتٍ تَجْرِي: و هر آينه البته- داخل نمايم ايشان را در بوستانهايى که جارى است، مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ: از پيش آنها نهرها، ثَواباً مِنْ عِنْدِ اللَّهِ: در حالتى که ثوابى است بر اعمال آنها از جانب خداى تعالى، وَ اللَّهُ عِنْدَهُ حُسْنُ الثَّوابِ: و خداى تعالى نزد اوست نيکوئى پاداش بر طاعات، و قادر بر آن، يعنى او است ثواب دهنده، نه غير او.
بيان: حسن ثواب را دو وجه تفسير نموده‌اند:
1- ثواب اعمال مذکوره بر وجهى باشد که به وصف درنيايد، زيرا نه چشمى ديده و نه گوشى شنيده و نه به قلب بشرى خطور نموده.
2- ثواب آن متصف باشد به دوام و خلود و سلامتى از نقصان و شوائب.
«ابن عمر» روايت نموده از حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود:
روز قيامت حق تعالى، رضوان را امر فرمايد تا بهشت را بيارايد. بعد فرمايد:
کجايند آنانکه در راه من جهاد کردند و اذيّت شدند و از وطن تبعيد گرديدند و شهيد شدند؟ ايشان را حاضر کنند و بهشت را بر آنها جلوه دهند و با جلال تمام بر ناقه‌هاى نور سوار، و وارد بهشت گردانند. چون قدم در بهشت نهند، ملائکه گويند: سلام عليکم بما صبرتم فنعم عقبى الدّار.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 334