اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
فَاستَجاب‌َ لَهُم رَبُّهُم أَنِّي لا أُضِيع‌ُ عَمَل‌َ عامِل‌ٍ مِنکُم مِن ذَکَرٍ أَو أُنثي بَعضُکُم مِن بَعض‌ٍ فَالَّذِين‌َ هاجَرُوا وَ أُخرِجُوا مِن دِيارِهِم وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي وَ قاتَلُوا وَ قُتِلُوا لَأُکَفِّرَن‌َّ عَنهُم سَيِّئاتِهِم وَ لَأُدخِلَنَّهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ ثَواباً مِن عِندِ اللّه‌ِ وَ اللّه‌ُ عِندَه‌ُ حُسن‌ُ الثَّواب‌ِ (195)
پس اجابت فرمود پروردگار آنها دعاي آنها را محققا من ضايع نميکنم عمل هر عمل کننده از شما را چه مرد باشد و چه زن بعضي از بعضي يعني تفاوت نميکند هر که باشد پس کساني که هجرت کردند و آنها را از مراکز خود کفار بيرون نمودند و گرفتار اذيت کفار شدند در راه من و با کفار مقاتله کردند و کشته شدند هر آينه من از گناهان آنها گذشت ميکنم و آنها را داخل بهشتهايي مينمايم که از زير آن بهشتها نهرهايي جاري ميشود، اينکه تکفير سيّئات و دخول جنة ثوابيست از جانب خدا و نزد خداوند ثواب بسيار خوبي است.
اينکه آيه شريفه و لو در مورد مهاجرين و مجاهدين وارد شده لکن ذکر آنها از باب بيان مصاديق است و قرائن زيادي در آيه هست که دلالت بر عموم دارد و شامل جميع مؤمنين ميشود تا قيام قيامت:
1- جمله فَاستَجاب‌َ لَهُم رَبُّهُم که ضمير هم راجع است بجملات آيات سابقه که اولي الالباب باشند که صفات آنها را بيان فرموده که اجابت سؤال آنها است 2- جمله أَنِّي لا أُضِيع‌ُ عَمَل‌َ عامِل‌ٍ مِنکُم که شامل جميع اعمال برّ ميشود که هيچ عمل خيري از بين نميرود و ضايع نميگردد.
جلد 4 - صفحه 464
3- جمله مِن ذَکَرٍ أَو أُنثي که شامل هر مرد و زني از مؤمنين ميشود 4- جمله بَعضُکُم مِن بَعض‌ٍ که صريح است که هر فردي از افراد.
صدق بعض بر او ميشود يعني فرقي بين افراد نيست که بعضي دون بعض باشد.
سپس خداوند بر اينکه عموم متفرّع ميسازد بعض مصاديق آن را که چون عم هيچ عاملي از بين نميرود فَالَّذِين‌َ هاجَرُوا که بقصد تشرّف خدمت حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اخذ احکام و نصرت اسلام و هجرت بمدينه نمودند.
وَ أُخرِجُوا مِن دِيارِهِم کساني که در اذيت مشرکين در مکه بودند و بالاخره متفرق شدند بعضي بحبشه، برخي بطائف، برخي بمواضع ديگر که آنها اخراج بلد کردند.
وَ أُوذُوا فِي سَبِيلِي چه در مکه که در شعب ابي طالب چند سالي گرفت چه سائر اذيتها از مشرکين و يهود در مدينه بآنها متوجه شد.
وَ قاتَلُوا در جبهه جنگ حاضر شدند در بدر و احد و سائر غزوات و سريه وَ قُتِلُوا شهداء بدر، احد، موته و غير اينها.
لَأُکَفِّرَن‌َّ عَنهُم سَيِّئاتِهِم حسب سؤال آنها که گفتند کَفِّر عَنّا سَيِّئاتِنا وَ لَأُدخِلَنَّهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ حسب دعاء آنها که گفتند وَ تَوَفَّنا مَع‌َ الأَبرارِ.
ثَواباً مِن عِندِ اللّه‌ِ گفتند معني ثواب اعطاء نعمت است بازاء عمل از روي اکرام و احترام در آخرت پس شامل نعم دنيوي يا بدون عمل يا بدون اکرام احترام صدق ثواب نميکند.
و تحقيق کلام اينست که خداوند عالم فياض مطلق است لکن قابليت محل لازم دارد و نعم اخروي بنص‌ّ آيات شريفه و اخبار متواتره و ضرورت دين غير مؤمن قابليت آنها را ندارد فقط ايمان و اعمال صالحه قابليت ميآورد، و اما نه
جلد 4 - صفحه 465
دنيويّه را بر مدار مصالح و حکمت که اگر اقتضاء کرد افاضه ميشود و الّا فلا، پس جمله ثَواباً مِن عِندِ اللّه‌ِ بواسطه همان ايمان و همان اعمال صالحه است که قبلا ذکر شد.
وَ اللّه‌ُ عِندَه‌ُ حُسن‌ُ الثَّواب‌ِ هم از جهت دوام نعمت که فناء ندارد و هم از جهت وفور نعمت که فيها ما لا عين رأت و لا اذن سمعت و لا خطر علي قلب بشر و هم از جهت کيفيت و التذاذ ويژه لذائذ روحاني که بمراتب فوق لذائذ جسمانيست.