تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالُوا أَ إِنَّکَ لَأَنْتَ يُوسُفُ قالَ أَنَا يُوسُفُ وَ هذا أَخِي قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ وَ يَصْبِرْ فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ (90)
قالُوا أَ إِنَّکَ لَأَنْتَ يُوسُفُ: گفتند هر آينه تو يوسف هستى؟! قالَ أَنَا يُوسُفُ: گفت من يوسف هستم. اظهار اسم نمود و نگفت من او هستم به جهت تعظيم آنچه بر او واقع شده بود از ظلم برادران. کأنّه گفت من مظلومى هستم که ظلم بزرگى بر من نموديد، و خداى تعالى مرا به اعظم مناصب نائل فرمود، و من عاجزى هستم که قصد کشتن من کرديد و در چاه انداختيد و انواع ذلت را روا داشتيد، و حال مرا بدين قدرت مشاهده نمائيد به مراحم حضرت احديت.
وَ هذا أَخِي: و اين بنيامين برادر من است پدر و مادرى. اين را براى معرفى خود ذکر نمود. ابن عباس گويد: يوسف چون بيرون آمدى از فرط جمال و صيانت و سياست ملک مبرقع بودى، وقتى اين کلام را گفت: برقع از روى خود انداخت. يا بنا بقولى تاج از سر برداشت و علامت معهوده نمودار شد، برادران او را شناختند. «1» بعد اظهار تشکر نمود: قَدْ مَنَّ اللَّهُ عَلَيْنا: بتحقيق منت گذارد خداوند سبحان بر ما به اجتماع بعد از طول تفرقه، يا منت فرمود بر ما به تمام خير در دنيا و آخرت. إِنَّهُ مَنْ يَتَّقِ: بدرستى که شأن چنين است هرکس بپرهيزد و
«1» تفسير مجمع البيان ج 3 ص 261.
جلد 6 - صفحه 286
بينديشد خدا را در ارتکاب مناهى، وَ يَصْبِرْ: و صبر نمايد در مصائب و معاصى.
فَإِنَّ اللَّهَ لا يُضِيعُ أَجْرَ الْمُحْسِنِينَ: پس بتحقيق خداى تعالى تباه و ضايع نفرمايد مزد نيکوکاران را و اجر آنها را مرحمت فرمايد.
تنبيه: يکى از صفات حميده صبر مى‌باشد، و آن بر سه قسم است.
اول صبر در طاعت به اين معنى که در اداى واجبات الهيه صبر و مشقات آن را تحمل نمايد.
قسم دوم: صبر در معصيت يعنى در ترک محرمات سبحانيه صابر باشد و در پيش آمدن معصيتى عنان صبر از دست ندهد و مرکب شهوت را به تازيانه خوف جلوگيرى نمايد.
سوم: صبر در مصيبت، يعنى در فوت بستگان و خويشان بردبارى نموده بى‌تابى ننمايد و صبر در معصيت اجرش عظيمتر است؛ چنانچه در کافى شريف به اسناد خود از حضرت امير المؤمنين عليه السّلام که فرمود رسول اکرم صلّى اللّه عليه و آله و سلّم: صبر سه قسم است: صبر نزد مصيبت، و صبر در طاعت، و صبر از معصيت، پس هرکه صبر نمايد بر مصيبت تا رد نمايد آن را به نيکوئى بردبارى، بنويسد خداى تعالى براى او سيصد درجه ما بين درجه‌اى تا درجه ديگر فاصله ميان آسمان و زمين. و هر که صبر در طاعت کند، بنويسد حق سبحانه براى او ششصد درجه، فاصله هر يک از تخوم زمين تا عرش. و هر که صبر کند از ارتکاب معاصى، بنويسد خداوند متعال براى او نهصد درجه، ميان هر درجه تا درجه ديگر از حد زمين تا منتهاى عرش. «1» تبصره: در کافى شريف به اسناد خود از سدير صيرفى شنيدم: حضرت صادق عليه السّلام فرمود: بدرستى که در صاحب اين امر شباهتى است (مراد حضرت حجة عجل اللّه فرجه است) از يوسف عليه السّلام.
عرض کردم: گويا حيات او را ذکر فرمائى يا دعواى خصم هلاک او را يا غيبت او را.
«1» اصول کافى ج 2 ص 91، و بحار الانوار ج 71 ص 77 و ص 92.
جلد 6 - صفحه 287
فرمود: براى چه انکار مى‌کند اين را اين امتى که مانند خوک مى‌باشند که برادران يوسف اسباط اولاد انبياء تجارت کردند يوسف را، و فروختند او را، و مخاطبه با او نمودند و حال آنکه ايشان برادران او و او برادر آن، نشناختند او را تا آنکه گفت «أَنَا يُوسُفُ وَ هذا أَخِي» پس براى چه انکار مى‌کند اين امت ملعونه اينکه خداوند عز و جل همين امر را نسبت به حجت خود مجرى دارد در زمان غيبت او، چنانچه به يوسف نمود. بدرستى که ملک مصر ميان او و پدرش هيجده روز فاصله و اگر مى‌خواست او را عالم گرداند هر آينه قدرت داشت و از ابتداى ورود به مصر تا بشارت نه روز شد، پس براى چه انکار مى‌کند اين امت اينکه بجا آورد خداوند عز و جل به حجت خود مانند يوسف عليه السّلام که راه رود در بازار ايشان و پا گذارد بساط ايشان را و نشناسند تا حق تعالى اذن فرمايد چنانچه اذن داد يوسف عليه السّلام را «قالُوا أَ إِنَّکَ لَأَنْتَ يُوسُفُ؟ قالَ أَنَا يُوسُفُ». «1»