در طول تاريخ، پيامبران در دعوت خود مستمر و مصرّ بودند، تا آنکه از هدايت مردم مأيوس مىشدند، چنانکه مخالفانِ لجوج نيز دست از مقاومت برنمىداشتند. نمونههايى از آن را در قرآن مىخوانيم:
الف: نمونه يأس انبيا:
بعد از آنکه نوح ساليان متمادى مردم را دعوت کرد، جز گروه اندکى کسى ايمان نياورد، خداوند به او فرمود: «لَنْ يُؤْمِنَ مِنْ قَوْمِکَ إِلَّا مَنْ قَدْ آمَنَ» «1» جز کسانى که ايمان آوردهاند، کس ديگرى از قوم تو ايمان نخواهد آورد. نوح در نفرين خود که نشان از يأس او نيز دارد، مىگويد: «وَ لا يَلِدُوا إِلَّا فاجِراً کَفَّاراً» «2» يعنى از اينان جز کافر فاجر نيز متولد نخواهد شد.
در داستان زندگى و دعوت هود، صالح، شعيب، موسى، و عيسى عليهم السلام نيز اين يأس از ايمان آوردن کفار به چشم مىخورد.
ب: نمونه سوءظن مردم به انبيا:
کفّار تهديد انبيا را توخالى و دروغ مىپنداشتند. در سوره هود آيه 27 مىخوانيم «بَلْ نَظُنُّکُمْ کاذِبِينَ» «3» گمان مىکنيم شما دروغگوييد. يا اينکه فرعون به موسى عليه السلام گفت: «إِنِّي لَأَظُنُّکَ
«1». هود، 36.
«2». نوح، 27.
«3». هود، 27.
جلد 4 - صفحه 305
يا مُوسى مَسْحُوراً» «1» به راستى که گمان مىکنم که تو افسون زدهاى.
ج: نمونه نصرت خداوند:
قرآن نصرت الهى را حقّى مىداند که خداوند بر خود لازم کرده است «وَ کانَ حَقًّا عَلَيْنا نَصْرُ الْمُؤْمِنِينَ» «2» يعنى يارى مؤمنان بر ما لازم است. يا در جاى ديگر مىفرمايد: «نَجَّيْنا هُوداً وَ الَّذِينَ آمَنُوا مَعَهُ» «3» ما هود و مؤمنان را نجات داديم.
امّا درباره قهر خداوند که از مجرمان برنمىگردد، در سورهى رعد آيه 11 مىفرمايد: «إِذا أَرادَ اللَّهُ بِقَوْمٍ سُوْءاً فَلا مَرَدَّ لَهُ» هرگاه خداوند بر قومى قهر بگيرد، برگشت ندارد.