1- عامل شقاوت و بدبختى انسانها، اختيار و خواست خودشان است، ولى سعادت آنها با توفيق الهى است. لذا براى شقاوت جمله «شَقُوا» و براى سعادت، عبارت «سُعِدُوا» آمده است.
2- گرچه دست الهى در هر کارى باز است، حتّى براى بيرون کردن اهل بهشت از بهشت، «إِلَّا ما شاءَ رَبُّکَ» امّا با توجّه به فراز آخر اين آيه «عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ» و
«1». نساء، 169 و جنّ، 23.
«2». ابراهيم، 48 و انبياء، 104.
جلد 4 - صفحه 124
وعدههايى که در آيات ديگر داده شده، اين کار را انجام نخواهد داد و وقتى کسى وارد بهشت شد، براى هميشه در آنجا خواهد ماند.