گرچه دريافتى ارث زن نصف مرد است، ولى بهرهگيرىاش دو برابر مرد است. فرض کنيد مقدار موجودى 30 سهم باشد که دختر 10 و پسر 20 سهم مىبرد، ولى دختر به خاطر آنکه تعهّدى ندارد، سهم خود را پسانداز مىکند و براى مخارج زندگى از سهم پسر که 20 سهم بود بهرهمند مىشود. پس نياز خود را از سهم مرد تأمين کرده و سهم خود را ذخيره دارد.
بنابراين دختر در گرفتن نصف مىگيرد، ولى در بهرهگيرى کاملًا تأمين است.
در حديثى از امام جواد عليه السلام آمده است: هيچگونه هزينه فردى واجتماعى بر عهده زن نيست، علاوه بر آنکه هنگام ازدواج مهريه مىگيرد، ولى مرد هم مهريه مىدهد، هم خرج زن را عهدهدار است. زن بىهيچ مسئوليّتى سهم ارث دريافت مىکند وحقّ پسانداز دارد ولى در بهرهگيرى، از همان سهم مرد بهره مىگيرد. «1»
احکام ارث، در تورات نيز بيان شده «2» و در انجيل آمده است که مسيح گفت: من نيامدهام تا احکام تورات را تغيير دهم.
عرب جاهلى، زنان و کودکان را از ارث محروم مىکرد، ولى اسلام براى هريک از فرزند و
«1». تفسير نورالثقلين.
«2». تورات، سِفر اعداد، باب 27، آيه 8- 11.
جلد 2 - صفحه 29
همسر، متناسب با نيازهاى آنان سهم الارث قرار داد.
رسيدن ارث به فرزند، انگيزهى فعّاليت بيشتر است. اگر انسان بداند که اموالش به فرزندش نمىرسد، چندان تحرّک از خود نشان نمىدهد. در فرانسه، هنگامى که قانون ارث لغو شد، فعّاليتهاى اقتصادى ضعيف شد.
بيشتر بودن سهم فرزندان متوفّى از والدين او شايد براى آن است که والدين، سالهاى پايانى عمر را مىگذرانند ونياز کمترى دارند. اگر متوفّى برادر نداشت، سهم مادر يک سوم، و اگر داشت يک ششم، و باقى براى پدر است. شايد بدان جهت که مخارج برادران متوفّى معمولًا به عهدهى پدر است، نه مادر.
امام صادق عليه السلام فرمود: پرداخت بدهى ميّت برانجام وصيّت او مقدّم است «1» چنانکه اگر وصيّت او خلاف شرع باشد نبايد عملى شود. «2»
شخصى از اينکه زنش دختر زاييده بود، نگران بود. امام صادق عليه السلام اين قسمت از آيه را براى او تلاوت فرمود که: «لا تَدْرُونَ أَيُّهُمْ أَقْرَبُ لَکُمْ نَفْعاً» «3»