اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
تِلک‌َ حُدُودُ اللّه‌ِ وَ مَن يُطِع‌ِ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ يُدخِله‌ُ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها وَ ذلِک‌َ الفَوزُ العَظِيم‌ُ «13»
اينست حدود خداوند و هر کس اطاعت کند خدا و رسول او را خداوند او را داخل ميفرمايد باغستانهايي که از زير آنها جاري ميشود نهرهايي و هميشه در آن باغستانها برقرار هستند و اينکه رستگاري با عظمتست.
(تِلک‌َ حُدُودُ اللّه‌ِ) حد بمعني اندازه است که کمتر از آن و زيادتر از آن نبايد باشد چنانچه حکماء گفتند (کل شيئي جاوز عن حده انعکس الي ضده) و معلوم است که موضوعات و متعلقات احکام بتمام خصوصيات مدخليت در احکام دارد
جلد 5 - صفحه 31
احدي جز ذات اقدس حق عالم بتمام خصوصيات نيست وَ کُل‌ُّ شَي‌ءٍ عِندَه‌ُ بِمِقدارٍ رعد آيه 8، و فرق بين موضوعات و متعلقات آنست که موضوع چيزهاييست که فعل مکلف باو تعلق ميگيرد مثل شرب که فعل مکلف است تعلق بخمر ميگيرد مي‌گويي شرب خمر، و حکم حرمت است که تعلق بفعل مکلف ميگيرد مي‌گويي لا تشرب الخمر بلي بعض موارد حکم موضوع ندارد فقط متعلق دارد مثل (صل و صم) و البته خصوصيات مأخوذه در موضوع حکم و متعلق آن مدخليت دارد در حکم و مصالح حکم که بمنزله علت است که بفقدان آنها حکم از بين ميرود.
و مراد از اينکه جمله نه اينست که حدود الهي منحصر بمسئله ميراث باشد بلکه مراد اينست که اينکه دستورات جزو حدود الهي است کأنه بتقدير (من) است تلک من حدود اللّه.
وَ مَن يُطِع‌ِ اللّه‌َ وَ رَسُولَه‌ُ اطاعت در حفظ حدود الهي است و عمل بر طبق آن و عدم تجاوز از حدود الهي، و اينکه جمله بمنزله علت است براي جمله بعد که يُدخِله‌ُ جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ باشد چنانچه در جميع قضاياي شرطيه شرط علت جزاء است لکن علت مجعول است يعني بجعل الهي خداوند دخول جنت را منوط باطاعت فرموده از راه تفضل نه استحقاق بخلاف عکس که معصيت موجب استحقاق نار ميشود چنانچه بيايد و مراد اطاعت در جميع حدود و اوامر الهي است نه فقط در مورد ميراث.
(خالِدِين‌َ فِيها) شرح مسئله خلود در اوائل کتاب مجلد اول آيه 25 از سوره بقره گذشت وَ ذلِک‌َ الفَوزُ العَظِيم‌ُ چه رستگاري است بالاتر از دخول جنات متعدده که نهرهايي از زير درختان و قصرها جاري باشد و در آن مخلد باشند، اللهم ارزقناها بجاه محمّد و آله الطاهرين صلّي اللّه عليه و آله و سلّم.
32