تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا يَحِلُّ لَکُمْ أَنْ تَرِثُوا النِّساءَ کَرْهاً وَ لا تَعْضُلُوهُنَّ لِتَذْهَبُوا بِبَعْضِ ما آتَيْتُمُوهُنَّ إِلاَّ أَنْ يَأْتِينَ بِفاحِشَةٍ مُبَيِّنَةٍ وَ عاشِرُوهُنَّ بِالْمَعْرُوفِ فَإِنْ کَرِهْتُمُوهُنَّ فَعَسى أَنْ تَکْرَهُوا شَيْئاً وَ يَجْعَلَ اللَّهُ فِيهِ خَيْراً کَثِيراً «19»
ترجمه
اى کسانيکه ايمان آورديد حلال نيست مر شما را که ميراث ببريد از زنان باکراه و تنگ نگيريد بر آنان براى آنکه ببريد پاره از آنچه را که داديد آنها را مگر آنکه بجا آورند کار بد آشکارى را و رفتار نمائيد با آنها بخوبى پس اگر خوش نداشته باشيد آنها را بسا باشد که خوش نداريد چيزيرا و قرار مى‌دهد خدا در آن خير زيادى را.
تفسير
قمى ره از حضرت باقر (ع) روايت نموده که در زمان جاهليت و اوائل اسلام معمول بود وقتى يکى از اقارب شخص وفات مينمود و جامه خود را بسر زن او ميانداخت آنزن محکوم ميشد بزينت او بهمان صداق که متوفى برايش تعيين نموده بود و چنانچه مال او را بارث ميبرد زن او را هم بارث ميبرد و چون أبو قيس بن اشلث وفات نمود فرزند او محص جامه خود را بسر زن پدر خود انداخت که کبيشه نام داشت و دختر معمر بن معبد بود و نکاح او را وارث شد ولى از او کناره‌گيرى نمود و در اداء حقوق او امساک کرد و آنزن بشکايت خدمت حضرت رسول (ص) آمد و قضيه را نقل نمود و حضرت فرمود بر گرد بخانه‌ات اگر از خداوند حکمى در باره تو رسيد اعلام ميدارم پس آيه حرمت نکاح زنان پدران نازل شد و آنزن نزد کسان خود رفت و در مدينه زنان چندى بودند که مردانى وارث نکاح آنها شده بودند مانند کبيشه جز آنکه آنمردان پسران شوهران آنها نبودند و اين آيه براى حکم آنها نازل شد و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده در تفسير اين آيه که فرمود مرد در حجر او يتيم بود نميگذاشت شوهر کند باو ضرر ميرساند براى آنکه خويش او بود حقير عرض ميکنم شايد ميخواسته شوهر نکند تا وارث منحصر آن زن خودش باشد و در مجمع از حضرت باقر (ع) روايت شده است که اين آيه نازل شد در باره مرديکه زنى را نگهدارد نزد خود با آنکه حاجتى باو نداشته باشد و منتظر مرگ او باشد که ارث او را ببرد و معنى اول اقرب بظاهر
جلد 2 صفحه 35
آيه است زيرا که بنابر آن تفسير خود زن ارث برده شده نه مال او و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که معمول بود بعضى مردان در مقام اضرار بزنان خود برميآمدند براى آنکه چيزى از آنها بستانند و رها نمايند آنها را و خداوند اين عمل را منع فرمود و قريب باين مضمون را در مجمع از آنحضرت نقل نموده و معلوم است که اين معنى تفسير جمله دوم آيه است و از اين حکم استثنا شده صورت نشوز و بدرفتارى و بى‌عفتى زن و در مجمع از حضرت باقر (ع) نقل نموده که هر معصيتى که از زن صادر شود همين حال را دارد و در کافى از حضرت صادق (ع) روايت نموده که وقتى زن بگويد که من غسل جنابت نميکنم و به تقسيم تو شبها را ما بين زنانت حاضر نيستم و کسى را بفراش تو راه ميدهم که تو راضى نباشى جائز است براى مرد که او را طلاق خلع بدهد و آنچه از او بگيرد بر آنمرد حلال است و تحقيق حق و تفصيل اين احکام محوّل بکتب فقهيه است چنانچه تاکنون مکرر اشاره نموده‌ام که از شأن تفسير خارج است و معاشرت با زنان لازم است که بر طبق انصاف و مروت در رفتار و گفتار باشد و چه بسا باشد که شخص از زن خود راضى نيست بلکه طبعا از او متنفر است و صبر را شعار خود نموده با او سازگارى مينمايد و بخوبى رفتار مى‌کند و خداوند در دنيا و آخرت او را بخير کثير ميرساند و اخبار در باب فضل و ثواب صبر بر سوء خلق زن بسيار است بلکه شنيده شده است که بعضى از اولياء اللّه بواسطه اين تحمل و صبر بمقاماتى رسيده‌اند که کرامات و خارق عاداتى از آنها بروز نموده که ذکرش موجب تطويل کلام است.