تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ کَيْفَ تَأْخُذُونَهُ وَ قَدْ أَفْضى بَعْضُکُمْ إِلى بَعْضٍ وَ أَخَذْنَ مِنْکُمْ مِيثاقاً غَلِيظاً «21»
بعد از آن بر وجه تعجيب فرمايد:
وَ کَيْفَ تَأْخُذُونَهُ: و چگونه و به کدام وجه و به چه جهت اخذ مى‌کنيد مال را از زنان، وَ قَدْ أَفْضى بَعْضُکُمْ إِلى بَعْضٍ: و حال آنکه رسيده است
«1» رجوع نماييد به ترجمه الغدير، جلد 11، صفحات 185- 192.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 385
بعضى از شما به برخى ديگر. همزه براى انکار استرداد، و «افضى» کنايه از مباشرت است، يعنى بسيار منکر و مذموم است که استرداد مهر کنيد با آنکه ملامسه و مباشرت کرده‌ايد با ايشان و حق صحبت و خلوت در ميان افتاده و مهر را قرار داده. وَ أَخَذْنَ مِنْکُمْ: و اخذ کرده‌اند آن زنان از شما، مِيثاقاً غَلِيظاً:
پيمانى محکم و عهدى استوار. در انوار گفته: مراد به اين کلمه، ايجاب و قبول است در نکاح. و در حديث آمده که: استحللتم بکلمة اللّه. يا مراد، معاهده است در وقت عهد به حسن معاشرت و مفارقت و ملاحظت و ممازجت. يا آن چيزى که حق تعالى از مردان اخذ فرموده در شأن زنان، و اتيان آن نموده به ايشان بقوله: فَإِمْساکٌ بِمَعْرُوفٍ أَوْ تَسْرِيحٌ بِإِحْسانٍ. و اين قول حسن و ابن سيرين و ضحاک و قتاده و سدّى است. و از حضرت صادق عليه السّلام مروى است که مراد به «ميثاق غليظ» قول رسول است که: اخذتموهنّ بامانة اللّه و استحللتم فروجهنّ بکلمات اللّه. «1»