تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ لا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ وَ لا تَسْقِي الْحَرْثَ مُسَلَّمَةٌ لا شِيَةَ فِيها قالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِّ فَذَبَحُوها وَ ما کادُوا يَفْعَلُونَ (71)
چون بنى اسرائيل طلب کردند تبيين را بر وجهى که رفع تشابه شود براى آنها، لذا به درخواست حضرت موسى عليه السلام خدا بيان فرمود:
قالَ إِنَّهُ يَقُولُ إِنَّها بَقَرَةٌ: گفت موسى عليه السلام به قوم به درستى که خدا مى‌فرمايد به تحقيق آن گاوى است که: لا ذَلُولٌ تُثِيرُ الْأَرْضَ: ذليل نبشده باشد از شدت کار و شخم نمودن زمين، وَ لا تَسْقِي الْحَرْثَ: و نه آب کشى زراعت، بلکه: مُسَلَّمَةٌ لا شِيَةَ فِيها: آن گاوى رها شده است از
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 173
تمام کارها و خود چرا مى‌کند. يا آنکه برى‌ء از عيوب و خالص باشد رنگش، که رنگ مخالف در او نباشد. حتى سم و شاخ او هم زرد باشد.
چون بنى اسرائيل اين صفات مذکوره را که موجب رفع تشابه آنان بود، شنيدند، قالُوا الْآنَ جِئْتَ بِالْحَقِ: گفتند اکنون که اين صفات بيان نمودى حقيقت حق را هويدا ساختى و آن را روشن کردى براى ما. پس به تفحص آن گاو برآمدند، آن را نزد جوانى يافتند.
قضيه بقره: در مجمع البيان روايت نموده که از حضرت رسالت عليه السلام سؤال نمودند از حقيقت اين گاو. فرمود: در بنى اسرائيل جوانى نيکوکار بود که پدر و مادر را بسيار محترم مى‌داشت و نخواستى غبار ملالى از او بر قلب آنها نشيند. روزى متاعى خريده بود، به خانه آمد، تا قيمت آن را دهد. پدرش در خواب و کليد اطاق زير سر او بود، و کراهت داشت از آنکه پدر را بيدار نمايد. ساعتى بر بالين پدر نشسته بيدار نشد. چون طول کشيد، متاع را به صاحبش رد کرد. پدر وقتى که بيدار شد، صورت حال را به او گفت. پدر را بسيار خوش آمد و اين گاو را به او بخشيد و گفت عوض متاع آن را به تو دادم «1». حق تعالى به جهت ميامن آن نيکوئى که در حق پدر نمود، کار اين گاو را بجائى رساند که به قيمت گزافى خريدارى نمودند.
نزد بعضى آن گاو را فروخت به طلائى که ده مقابل آن گاو بوده.
جمعى گفته‌اند که پوستش را پر از طلا ساختند و به او دادند.
وَ ما کادُوا يَفْعَلُونَ: پس بکشتند آن گاو را و حال آنکه نخواستند که آن را بخرند و بکشند به جهت گرانى قيمت آن، و آخر الامر به خريدن راضى شده آن را کشتند.
لطيفه: حکمت در ذبح اين گاو مخصوص، آن بود که سرزنش گوساله پرستان شود، و بدانند گاو بدين حسن و جمال منفرد قابل ذبح است، پس گاوهاى ديگر به طريق اولى سزاوار ذبيحه باشند، و چيزى که
«1» تفسير مجمع البيان، جلد اوّل صفحه 134.
تفسير اثنا عشرى، ج1، ص: 174
قابليت ذبح و فنا دارد سزاوار عبادت نخواهد بود.