تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا أَمْوالَکُمْ بَيْنَکُمْ بِالْباطِلِ إِلاَّ أَنْ تَکُونَ تِجارَةً عَنْ تَراضٍ مِنْکُمْ وَ لا تَقْتُلُوا أَنْفُسَکُمْ إِنَّ اللَّهَ کانَ بِکُمْ رَحِيماً «29»
جلد 2 صفحه 47
ترجمه
اى آنکسانيکه ايمان آورديد مخوريد مالهاى خودتان را ميانتان بناحق مگر آنکه بوده باشد معامله از روى رضا از شما و مکشيد خودهاتان را همانا خداوند باشد بشما مهربان..
تفسير
باطل هر عنوانيست که در شريعت موجب اباحه تصرّف نباشد که ناحق و ناروا و بدون مجوز دخالت در مال غير است و از حضرت صادق (ع) بقمار و از حضرت باقر (ع) بربا و قمار و نجس و ظلم تفسير شده است و استثناء منقطع است يعنى بهيچ عنوانى صرف مال غير را ننمائيد مگر بعنوانيکه مجوز باشد مانند تجارت از روى رضا و رغبت چون بعنوان غير مجوز شرعى تصرف در مال غير صرف اموال بباطل است و قمى ره فرموده مراد از تجارت خريد و فروش حلال است و در کافى و عياشى از حضرت صادق (ع) روايت نموده است که از آنحضرت سؤال نمودند کسيکه مالى دارد و قرضى هم دارد آيا بايد آنرا خرج عيالش نمايد تا خداوند براى او فرجى نمايد و دين خود را ادا سازد يا بعد از آن نيز قرض کند در زمان سختى و کسادى يا صدقه قبول نمايد فرمود آنچه موجود دارد بآن قرض خود را ادا نمايد و از اموال مردم صرف ننمايد مگر آنکه بقدر آن مالى داشته باشد که بتواند اداء دين خود را کند و بعد از آن هم قرض نکند مگر آنکه متمکن از اداء باشد اگر چه بگدائى بدر خانه‌هاى مردم برود و يک لقمه و دو لقمه نان و يک خرما و دو خرما بگيرد و اين آيه را تلاوت فرمودند و فرمودند مگر آنکه کسيرا داشته باشد که بعد از موت او دين او را ادا نمايد نيست از ما کسيکه بميرد مگر آنکه خداوند ميگمارد براى او کسيرا که قيام بامر او نمايد و دين او را ادا کند و مراد از قتل نفس بفرموده قمى مبادرت بحمله بر دشمن است در جهاد بدون اذن پيغمبر (ص) و در مجمع از حضرت صادق (ع) باقدام در جهاد در صورت عدم قدرت تفسير شده است و عياشى از آنحضرت نقل نموده که مسلمين گاهى مبادرت بتاخت و تاز بر دشمنان و غارت آنها مينمودند و مغلوب ميشدند و کشته ميگشتند خداوند آنها را از اين عمل نهى فرموده حقير عرض ميکنم اين در واقع خودکشى است چون جهاد بايد با حزم و احتياط باشد و حفظ نفوس مسلمين از اهم واجبات است قدر متيقن در موقعى بايد اقدام نمود که مظنه ظفر باشد چون خداوند مهربانست بمردم نهى فرموده است از آنکه نفوس خود را بهلاکت اندازند يا کارى کنند که موجب ضرر بر نفس باشد و منجر
جلد 2 صفحه 48
بهلاکت شود چنانچه از امير المؤمنين (ع) روايت شده است که از حضرت رسول (ص) پرسيدم حکم جبيره را در وضو و غسل فرمود بايد مسح نمود با آب بر جبيره عرض کردم در سرما که خوف ضرر باشد چه بايد کرد اين آيه را تلاوت فرمود و بعضى گفته‌اند مراد آنستکه مسلمين يکديگر را نکشند و چون بمنزله يک نفس هستند باين بيان تعبير شده است و نفس و مال چون هر دو مهمّ شرعى و عقلى هستند و قوام و کمال نفس بمال است در اين آيه شريفه اهتمام بحفظ و صيانت آندو شده است و اللّه اعلم بمراده تعالى.