اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ وَ يَأمُرُون‌َ النّاس‌َ بِالبُخل‌ِ وَ يَکتُمُون‌َ ما آتاهُم‌ُ اللّه‌ُ مِن فَضلِه‌ِ وَ أَعتَدنا لِلکافِرِين‌َ عَذاباً مُهِيناً (37)
کساني که بخل ميکنند و مردم را هم امر ببخل مينمايند و آنچه خدا از بود بآنها داده مخفي ميدارند و کتمان ميکنند و خداوند مهيا فرمود براي خوار کننده‌اي.
جلد 5 - صفحه 79
اينکه آيه شريفه مشتمل بر چهار جمله است: 1- الَّذِين‌َ يَبخَلُون‌َ کلمه موصول بدل مُختالًا فَخُوراً است يا عطف بيان يا صفت آنها است، و بخل در مقابل جود و سخا است و آن منع از انفاق است چه انفاق مالي که منصرف لفظ است از انفاقات واجبه مثل زکاة و خمس و حقوق النّاس و بذل در حج واجب و انفاق واجب النفقه و غير اينها از واجبات ماليه و چه اتفاق علم و جاه و انحاء ديگر از انفاقات و از انفاقات مستحبه مثل صدقات و هدايا و تحف و ضيافات و نحو اينها.
و بخل از اخلاق بسيار پست است و بسا موجب کفر ميشود اگر منشأ انکار واجبات گردد، يا فسق اگر مجرد ترک واجبات باشد. و بدتر از بخل شح و لوم است که ديگران را هم امر ببخل ميکند.
وَ يَأمُرُون‌َ النّاس‌َ بِالبُخل‌ِ که جمله 2- است و اينکه بسيار نزديکتر بکفر است و امروز بسياري هستند که نکوهش ميکنند از کساني که زکاة يا خمس يا حج واجب ميروند بخصوص زنها نسبت بشوهرها که تو بسيار گرفتاري داري بايد دخترها را شوهر دهي، پسرها را تزويج کني، آبروداري کني، پيري داري، دامادداري داري و چه و چرا خمس و زکاة ميدهي باين مفت خورها يا باعراب موش خور چرا حج ميروي، که اينکه نحو کلمات خيلي نزديک بکفر است.
3- وَ يَکتُمُون‌َ ما آتاهُم‌ُ اللّه‌ُ مِن فَضلِه‌ِ چنان داد نيستي و نداري او بلند است که ارباب توقع را از خود دور کند و مورد مذمت ديگران واقع نشود و همچنين انکار ساير نعم الهي. در مجمع ميگويد
(ورد في الحديث اذا انعم اللّه علي عبده نعمة احب ان يري اثرها عليه)
و يکي از اقسام شکر نعمت اظهار نعمت است بلي کتمان مال از ظالم و غاصب و سارق و قطاع طريق مانعي ندارد بلکه بسا واجب باشد لذا در حديث است
استر ذهبک و ذهابک و مذهبک عن اخيک
و بدترين اقسام کتمان، کتمان حق است مثل يهود و نصاري که حقانيت پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را
جلد 5 - صفحه 80
فهميدند و در کتب خود ديدند و مع ذلک کتمان کردند.
4- جمله وَ أَعتَدنا لِلکافِرِين‌َ عَذاباً مُهِيناً و اينکه جمله اولا دلالت دارد بر اينکه مختال فخور بخيل آمر ببخل کاتم نعمت کافر است يا در حکم کفر است.
و ثانيا بر اينکه عذاب اينها قبلا مهيا شده بواسطه کلمه (اعتدنا). و ثالثا بر اينکه عذاب آنها مجرد عذاب جسماني نيست بلکه عذاب روحي هم دارند بواسطه کلمه (مهينا) که مورد اهانت و خفت و ذلت و حقارت ميشوند.