اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
أَ فَتَطمَعُون‌َ أَن يُؤمِنُوا لَکُم وَ قَد کان‌َ فَرِيق‌ٌ مِنهُم يَسمَعُون‌َ کَلام‌َ اللّه‌ِ ثُم‌َّ يُحَرِّفُونَه‌ُ مِن بَعدِ ما عَقَلُوه‌ُ وَ هُم يَعلَمُون‌َ (75)
(آيا توقع داريد اينکه يهوديان بشما ايمان بياورند و سخن شما را باور دارند و حال آنکه گروهي از ايشان بودند که سخن خدا را مي‌شنيدند و سپس آن را تحريف مينمودند بعد از آنکه آن را تعقل نموده بودند در حالي که ميدانستند کلام خداست و ايشان را نيست که تغيير دهند.)
طمع بمعني توقع نفع و فايده از غير است نظير رجاء و اميد و ضدّ آن استغناء و يأس است، و طمع و رجاء نسبت بخدا بسيار ممدوح و يأس از رحمت او از گناهان بزرگ است چنانچه در آيه شريفه است:
وَ لا تَيأَسُوا مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ إِنَّه‌ُ لا يَيأَس‌ُ مِن رَوح‌ِ اللّه‌ِ إِلَّا القَوم‌ُ الکافِرُون‌َ«1» و اما طمع نسبت بخلق اگر راجع بامور مادّي و استفاده دنيوي باشد بسيار مذموم است و اخبار در مذمّت آن بسيار است چنانچه از پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده
1- سوره يوسف آيه 87
جلد 2 - صفحه 63
1» ايّاک و الطمع فانّه الفقر الحاضر»«
«
و از حضرت باقر عليه السّلام روايت شده:
2» بئس العبد عبد له طمع»«
«
و از حضرت صادق روايت شده «
3» الذي يثبت الايمان في العبد الورع و ألذي يخرجه منه الطمع»«
و در نهج البلاغه «
الطامع في وثاق الذل‌ّ
» و غير اينها از اخبار ديگر.
و اگر راجع بامور معنوي و استفاده ديني باشد مانند استفاده علمي از عالم و يا استفاده اخلاق حميده و اعمال صالحه از نيکان و صلحاء، ممدوح است و مورد آيه از اينکه قبيل است که توقع هدايت و ايمان آوردن يهود باشد، و خطاب در آيه بمؤمنين است و همزه، همزه استفهام انکاريست و اينکه استفهام اگر مدخولش منفي باشد جوابش مثبت است مانند أَ لَست‌ُ بِرَبِّکُم قالُوا بَلي«4» و اگر مثبت باشد جوابش منفي است مانند همين آيه و ضمير جمع غائب در يؤمنوا بيهود راجع است و ظاهرا مراد همان يهود زمان پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم ميباشند و مراد از فَرِيق‌ٌ مِنهُم علماء آنها ميباشند که در مدينه بودند و جمله وَ قَد کان‌َ فَرِيق‌ٌ مِنهُم الاية جمله حاليه است و علت عدم ايمان آنان را بيان ميفرمايد که با وجود اينکه حقانيت اسلام و پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم را تعقل و درک نمودند و دانستند کلام الهي است از روي عناد و عصبيت و حفظ مقام و رياست خود تحريف نمودند و ظاهر اينست که مراد از کلام الهي که تحريف نمودند اخبار تورات ببشارت آمدن رسول اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و اسماء و صفات او باشد که بعوام خود گفتند اينکه آن کسي نيست که تورات بشارت آمدن او را داده است با اينکه ميدانستند همان است و مراد از شنيدنشان شنيدن از پيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم باشد که آنها را از اخبار تورات خبر داده.
وعده از مفسرين گفتند مراد از فريق منهم پيشينيان از يهودند که کلام
1- جامع السعادات صفحه 261
[.....]
2- جامع السعادات صفحه 261
3- جامع السعادات صفحه 261
4- سورة الاعراف آيه 171
جلد 2 - صفحه 64
خدا را از حضرت موسي و ساير انبياء شنيدند و تحريف نمودند و تحريفات آنها در هر عصر و زماني از مراجعه بنسخ تورات مخصوصا نسخه‌هايي که بزبانهاي مختلف ترجمه شده ظاهر و هويدا است (تفصيل آن در کتاب الهدي مرحوم بلاغي ره ذکر شده مراجعه شود) و بنا بر اينکه منظور آيه اينست که اينکه طايفه شيمه و عادت آنها از قديم الايّام اينکه بوده که سر اطاعت نسبت باوامر الهي فرود نياورند و تسليم پيغمبران او نشوند و شما مؤمنان هيچگاه متوقع و منتظر ايمان آوردن اينان نباشيد.
و کلمه فريق نظير طائفه است و اشاره بعده است از اجتماعي که بوجهي از آنها امتياز و جدايي يافته باشند.