تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
وَ ما لَکُمْ لا تُقاتِلُونَ فِي سَبِيلِ اللَّهِ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الرِّجالِ وَ النِّساءِ وَ الْوِلْدانِ الَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنا أَخْرِجْنا مِنْ هذِهِ الْقَرْيَةِ الظَّالِمِ أَهْلُها وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ وَلِيًّا وَ اجْعَلْ لَنا مِنْ لَدُنْکَ نَصِيراً (75)
ترجمه
و چيست شما را که جهاد نميکنيد در راه خدا و ضعيفان از مردان و زنان و کودکان که ميگويند اى پروردگار ما خارج فرما ما را از اين بلد که ستمکارند اهلش و قرار بده براى ما از نزد خود صاحب اختيارى و قرار ده براى ما از نزد خود ياورى.
تفسير
گفته‌اند بعد از هجرت پيغمبر (ص) از مکّه معظمه بمدينه طيّبه جمعى از ضعفاء و زنان و کودکان مسلمان در آنجا بودند که نميتوانستند مهاجرت بمدينه نمايند علاوه بر آنکه کفار مانع از حرکت آنها بودند و بآنها انواع اذيت و آزار را مينمودند
جلد 2 صفحه 83
و آنها چاره جز دعا نداشتند از خدا مى‌خواستند که پيغمبر را نصرت دهد بر کفار و فتح مکه را نصيب او فرمايد بعضى از آنها را خداوند تمکن داد که در مدينه بمسلمين ملحق شدند و بعضى بحال خود باقى ماندند و اطفال کوچک را با خودشان در دعا حاضر و شريک نمودند تا خداوند اجابت فرمود و بهترين ولى و ناصر را که پيغمبر اکرم بود براى آنها رساند که مکه را فتح نمود و آنها را از ذلت و اسارت نجات داد و خداوند در اين آيه خطاب بمسلمين فرموده که چه عذر داريد که جهاد نمى‌کنيد در راه طاعت خدا و اعزاز دين و اعلاء کلمه حق و راه استخلاص ضعفاء مسلمانان از چنگال کفار يا آنکه چرا جهاد نميکنيد در راه خدا بخصوص راه مستضعفين اگر منصوب باختصاص باشد چون راه خدا شامل هر خيرى است و البته ملاحظه حال اين قبيل اشخاص بيشتر موجب تهييج بجهاد ميشود خصوصا اگر آنها از اقربا باشند و قريه اگر چه در متن لغت بمعنى ده است ولى در شهر هم استعمال ميشود و عياشى از صادقين عليهما السّلام در تفسير اين آيه روايت نموده که آنگروه مائيم حقير عرض ميکنم در اينصورت ظاهرا مراد از رجال امير المؤمنين (ع) و مراد از نساء حضرت زهرا (ع) و مراد از ولدان ائمه اطهارند و مراد از قريه دنيا است که اهل آن بر عترت طيّبه ظلم نمودند بحديکه مرگ خود را از خدا طلب فرمودند و مراد از ولى و نصير امام غائب عجل اللّه تعالى فرجه است که ولىّ دم مظلوم کربلا و ناصر دين حق و ائمه هدى است و آيه تعريض بر مسلمين است که چرا ترک نصرت آل محمد (ص) را مينمايند و اللّه اعلم.