اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لا يَستَوِي القاعِدُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ غَيرُ أُولِي الضَّرَرِ وَ المُجاهِدُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم فَضَّل‌َ اللّه‌ُ المُجاهِدِين‌َ بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم عَلَي القاعِدِين‌َ دَرَجَةً وَ کُلاًّ وَعَدَ اللّه‌ُ الحُسني وَ فَضَّل‌َ اللّه‌ُ المُجاهِدِين‌َ عَلَي القاعِدِين‌َ أَجراً عَظِيماً (95)
مساوي نيستند کساني که قعود کردند در امر جهاد از مؤمنين غير آنهايي که صاحب ضرر بودند و معذور بودند از رفتن بجهاد با آنهايي که جهاد نمودند در راه خداوند ببذل مال و جان البته مجاهدين درجات فضل آنها نزد خدا بالاتر است چه ببذل مال و چه ببذل جان با اينکه همه مؤمنين را خداوند وعده حسني فرموده و همه اهل سعادت هستند لکن اجر عظيم از براي مجاهدين است و آنها بر قاعدين تفضيل داده شده از ناحيه حق.
اينکه آيه شريفه در موردي است که جهاد واجب کفايي باشد که قيام من به الکفاية مسقط تکليف از بقيه شود و الّا اگر واجب عيني بود تخلّف و قعود از جهاد از معاصي کبيره و استحقاق عذاب داشت، چنانچه در جاي ديگر ميفرمايد وَ ما کان‌َ المُؤمِنُون‌َ لِيَنفِرُوا کَافَّةً فَلَو لا نَفَرَ مِن کُل‌ِّ فِرقَةٍ مِنهُم طائِفَةٌ الايه توبه آيه 121، و کساني که قعود کردند و لو تکليف از آنها ساقط شد و مؤاخذه ندارند لکن مسلّم است که فضيلت جهاد را درک نکردند و بمثوبات آن نائل نخواهند شد و اينکه حکم در جميع واجبات کفايي جاريست لذا گفتند وجوب کفايي است و استحباب عيني است.
مثلا تحصيل علم اجتهاد و استنباط احکام در هر عصري واجب کفايي است ولي کساني که قيام ميکنند آن فضائل و مثوبات مترتبه بر تحصيل علم را درک ميکنند که ديگران محروم هستند.
جلد 5 - صفحه 177
و معناي واجب کفايي اينست که اگر همه ترک کردند تمام معاقب هستند و اينکه حکم شامل حال کساني است که مشمول تکليف بوجوب کفايي باشند، البته قيام کنندگان بر تارکين برتري دارند، و اما کساني که اصلا مکلف بجهاد نبودند نه بوجوب عيني و نه کفايي مثل اولي الضرر از جهت عمي يا فلج يا مرض يا جهات ديگر که مسقط تکليف است آنها ممکن است بعض فضائل مجاهدين را درک کنند بخصوص اگر قاصد بودند و آرزو ميکردند که اي کاش ما هم ميتوانستيم برويم و کمک بمجاهدين نمائيم چنانچه در مورد آنها ميفرمايد لَيس‌َ عَلَي الضُّعَفاءِ وَ لا عَلَي المَرضي وَ لا عَلَي الَّذِين‌َ لا يَجِدُون‌َ ما يُنفِقُون‌َ حَرَج‌ٌ الي قوله تعالي وَ أَعيُنُهُم تَفِيض‌ُ مِن‌َ الدَّمع‌ِ حَزَناً أَلّا يَجِدُوا ما يُنفِقُون‌َ توبه آيه 92، چنانچه در اخبار دارد
(من احب عمل قوم فهو معهم)
(الراضي بفعل قوم کالداخل فيهم)
(نية المؤمن خير من عمله)
و غير اينها لذا ميفرمايد لا يَستَوِي القاعِدُون‌َ مِن‌َ المُؤمِنِين‌َ کساني که تکليف جهاد بر آنها آمد بوجوب کفايي و مسامحه کردند در رفتن جهاد و در عهده ديگران گذاشتند و باعذاري خود را معاف دانستند و سستي نمودند.
غَيرُ أُولِي الضَّرَرِ کساني که مکلّف نبودند بجهاد بواسطه ضرري که بآنها متوجه شده از ضعف و پيري و فقر و کوري و فلج و امثال اينها که اينها مستثني هستند از اينکه تکليف.
وَ المُجاهِدُون‌َ فِي سَبِيل‌ِ اللّه‌ِ البته فرق دارند، مجاهد کجا قاعد کجا نظير عالم و جاهل، عادل و فاسق، متّقي و عاصي و هکذا (باموالهم) راجع بتمکنين که بهترين اموال ماليست که صرف شود در تقويت اسلام و دفع کفار (و انفسهم) که در ميدان جنگ حاضر يا ظفر يا شهادت احدي الحسنيين.
فَضَّل‌َ اللّه‌ُ المُجاهِدِين‌َ بِأَموالِهِم وَ أَنفُسِهِم عَلَي القاعِدِين‌َ دَرَجَةً بيان عدم تساوي است و مراد از درجه همان اجر عظيم است که بيان ميفرمايد وَ کُلًّا
جلد 5 - صفحه 178
وَعَدَ اللّه‌ُ الحُسني يعني کلّا از قاعدين چون ايمان دارند و تکليف جهاد هم از آنها بقيام مجاهدين ساقط شده و گناه نکردند و از مجاهدين که قيام نمودند خدا وعده حسني داده و در آيات بسيار از حيث حور، قصور و ساير نعم دنيوي و اخروي که بمؤمنين و صالحين و متّقين وعده داده و خلف وعده محال است ولي مجاهدين اضافه بر اينکه وعده‌ها اجر عظيمي در پيشگاه ربوبي دارند.
وَ فَضَّل‌َ اللّه‌ُ المُجاهِدِين‌َ عَلَي القاعِدِين‌َ أَجراً عَظِيماً مخصوصا مجاهدين در رکاب ابي عبد اللّه عليه السّلام که امتياز بزرگي بر ساير مجاهدين در رکاب پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و امير المؤمنين حتي مجاهدين در رکاب بقية اللّه (عج) دارند زيرا ساير مجاهدين اميد فتح و غنيمت داشتند و اينها جز شهادت مقصود ديگري نداشتند بالاخص قمر بني هاشم که فرمود
(ان لعمي العباس درجة عند اللّه يغبطها جميع الشهداء.)