1- فرشتگان به کارهاى انسان آگاهند. الْمَلائِکَةُ ... قالُوا فِيمَ کُنْتُمْ قالُوا
2- ترک هجرت واز دستدادن هدف وعقيده، ظلم به خويش است. (شعار «خواهى نشوى رسوا، همرنگ جماعت شو» از نظر قرآن مردود است.)
«1». تفسير صافى ذيل آيه.
جلد 2 - صفحه 141
«ظالِمِي أَنْفُسِهِمْ»
3- بازخواست گناه «ترک هجرت» پيش از هر چيز ديگر آغاز مىشود. فرشتگان مأمور قبض روح در لحظه جان گرفتن ابتدا از آن بازخواست مىکنند. «فِيمَ کُنْتُمْ»
4- هجرت از محيط کفر واجب و سياهىِ لشکر کفّار شدن حرام است. کُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ ... أَ لَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً
5- اگر مىتوانيد، محيط را تغيير دهيد، وگرنه از آنجا هجرت کنيد تا مؤاخذه نشويد. «أَ لَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا فِيها»
6- توجيه گناه پذيرفته نمىشود. کُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ ...
7- محيط و جوّ اکثريّت بر انسان مؤثر است، لذا انسان بايد با هجرت، فشار محيط را در هم بشکند. «فَتُهاجِرُوا»
8- اصل، خداپرستى است نه وطنپرستى. «أَ لَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا»
9- هجرت، يکى از درمانهاى استضعاف فکرى و عقيدتى است. کُنَّا مُسْتَضْعَفِينَ ... أَ لَمْ تَکُنْ أَرْضُ اللَّهِ واسِعَةً فَتُهاجِرُوا