اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
16وَ لَأُضِلَّنَّهُم وَ لَأُمَنِّيَنَّهُم وَ لَآمُرَنَّهُم فَلَيُبَتِّکُن‌َّ آذان‌َ الأَنعام‌ِ وَ لَآمُرَنَّهُم فَلَيُغَيِّرُن‌َّ خَلق‌َ اللّه‌ِ وَ مَن يَتَّخِذِ الشَّيطان‌َ وَلِيًّا مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ فَقَد خَسِرَ خُسراناً مُبِيناً (119)
و هر آينه گمراه ميکنم آنها را و هر آينه بآمال و آرزوها مياندازم آنها را و هر آينه وادار ميکنم که گوشهاي چهارپايان را قطع کنند يا شکاف زنند و امر ميکنم آنها را که تغيير دهند خلقت خدا را و کسي که شيطان را ولي و دوست خود گرفت از غير خدا پس بتحقيق زيان کار شد بزيان مبين واضحي.
اينکه آيه شريفه در تعقيب آيه قبل مقول قول شيطان است که گفت وَ لَأُضِلَّنَّهُم اضلال شيطان بسيار است هر کسي را بيک راهي گمراه ميکند در قرآن است وَ أَن‌َّ هذا صِراطِي مُستَقِيماً فَاتَّبِعُوه‌ُ وَ لا تَتَّبِعُوا السُّبُل‌َ فَتَفَرَّق‌َ بِکُم عَن سَبِيلِه‌ِ انعام آيه 153، و در حديث منسوب بپيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روزي خطي با انگشت مبارک روي زمين کشيد و فرمود اينکه است صراط مستقيم سپس خطوط بسياري از طرف يمين و يسار اينکه خط کشيد و فرمود هذه سبل الشيطان لذا اتباع شيطان بسيار هستند، در بعض اخبار دارد صد نود و نه اتباع شيطان هستند، و در بعض ديگر از هزار نهصد و نود و نه اتباع شيطان هستند وَ لَأُمَنِّيَنَّهُم آمال و آرزوهاي دراز در بشر بسيار است و بهر مرتبه هم که نائل شود سير نميشود
منهومان لا يشبعان طالب العلم و طالب الدنيا
(فريدون بملک جهان نيم سير) بقدري هوي و هوس چشم و گوش اولاد آدم را کور و کر کرده که ديگر نه حقيقت را پي ميبرند و نه صداي حق را ميشنوند.
وَ لَآمُرَنَّهُم امر شيطان وسوسه او است که در قلب خطور ميکند که مبدء اولي فعل است مقابل الهام ملک است و فارق بين وسوسه شيطان و الهام ملک
جلد 6 - صفحه 213
سه چيز است: عقل و مشاورة با عقلاء و شرع مطهر.
فَلَيُبَتِّکُن‌َّ آذان‌َ الأَنعام‌ِ بتک بمعني قطع و شق است در مجمع البحرين در لغت بتک ميگويد قال المفسر و هو فعلهم بالنجائب کانوا يشقون اذن الناقة اذا ولدت خمسة ابطن و کان الخامس ذکرا و حرموا علي انفسهم الانتفاع و معلوم است اينکه عمل بدعت و تشريع است و بدستور شيطان.
وَ لَآمُرَنَّهُم فَلَيُغَيِّرُن‌َّ خَلق‌َ اللّه‌ِ معروف در انظار آنها منکر و منکر معروف مؤمن در انظار آنها خوار و خفيف، کافر محترم و شريف، عالم حقير، جاهل عظيم دين عقب سر، دنيا نصب العين، خداوند را عاصي، شيطان را مطيع هستند، در بسياري از اخبار بامر تفسير شده يعني اوامر الهي را تغيير ميدهند، و اللّه العالم وَ مَن يَتَّخِذِ الشَّيطان‌َ وَلِيًّا مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ فَقَد خَسِرَ خُسراناً مُبِيناً ولي بمعني صاحب اختيار يعني در تحت اوامر شيطان در آيد خاسر ميشود بخسران آشکارا چه خسرانيت بالاتر از دخول جهنم و محروم شدن از بهشت و شيطان قسم خورده که تمام آنها را إغواء کند قال‌َ فَبِعِزَّتِک‌َ لَأُغوِيَنَّهُم أَجمَعِين‌َ إِلّا عِبادَک‌َ مِنهُم‌ُ المُخلَصِين‌َ و در جواب او خداوند ميفرمايد قال‌َ فَالحَق‌ُّ وَ الحَق‌َّ أَقُول‌ُ لَأَملَأَن‌َّ جَهَنَّم‌َ مِنک‌َ وَ مِمَّن تَبِعَک‌َ مِنهُم أَجمَعِين‌َ ص آيه 82- 85، نستعيذ باللّه منه.