تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلاَّ غُرُوراً (120)
يَعِدُهُمْ وَ يُمَنِّيهِمْ: وعده مى‌دهد ايشان را شيطان به آنچه وفا نکند، و در آرزو مى‌افکند ايشان را به چيزهائى که به آن نرسند و نيابند؛ بسا شود به همين وعده‌هاى کاذبه و آمال و امانى تدليسه، مرگ دريابد و دست انسان از عمل خالى باشد. وَ ما يَعِدُهُمُ الشَّيْطانُ إِلَّا غُرُوراً: و وعده نمى‌دهد ايشان را شيطان، مگر فريب و خداع و مکر و حيل، که عبارت است از اظهار نفع در آنچه متضمن ضرر است. به صورت، نفع به مردمان مى‌نمايد، و آن يا به خاطر باطله و وساوس فاسده است، و يا به لسان اولياى خود.
توضيح: غرور، منشأ اکثر آفات و شرور، و اصل معنى آن فريب خوردن و فريفته شدن به شبهه و خدعه شيطان و ايمن شدن از عذاب رحمن و مطمئن گشتن به امرى که موافق هوى و هوس و ملايم طبع است، منبع هر هلاکتى و سر چشمه هر شقاوتى غرور و غفلت است. و به اين سبب پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرموده: خوشا خواب زيرکان و افطار کردن ايشان، که چگونه مغبون کرده بيدارى احمقان و سعى و اجتهاد ايشان را؛ چه حمق، موجب غرور به بيدارى و اجتهاد مى‌گردد، هر آينه به قدر ذره‌اى از عمل متقين، بهتر است از عملى که روى زمين را مملو گرداند از مغرورين.
و از حضرت امام جعفر صادق عليه السّلام منقول است به اين مضمون که:
مغرور در دنيا مسکين، و در عقبى مغبون و خاسر است؛ چه عوض کرده بهتر را به زبون. «1» و تعجب مکن از خود، بسا شود که فريفته شوى به مال و صحت بدن و طول
«1» سفينة البحار، جلد 1، صفحه 311.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 583
عمر و اولاد و اصحاب خود، و افتخار کنى به علم و نسب، و بسا گمان کنى نصيحت خلق مى‌نمائى و حال آنکه فى الحقيقه قصد مدح خود دارى، و يا نفس را به تکلف بر عبادت بدارى، در صورتى که خداى تعالى اخلاص در عمل را از تو خواسته.
اقسام مغرورين: بدان که اهل غرور، بسيار و سبب غرور آنها غفلت است. و اشاره اجماليه به طوايف مغرورين مى‌شود:
1- کسانى که منکر حشر و نشرند.
2- اشخاصى که به زعم خود وعيد انبياء را از جهت تخويف دانند و عقابى در آخرت نباشد.
3- کسانى که گويند لذات دنيا يقين، و عقوبت آخرت مشکوک، و يقين ترک کرده نشود به شک.
4- اشخاصى که معصيت کنند و گويند خدا غفور و رحيم است.
5- جماعتى که گمان نمايند دنيا نقد و آخرت نسيه، و نقد بهتر از نسيه است.
6- گروهى که مغرورند به عمل خود و غافلند از آفات آن.
7- طايفه‌اى که مغرورند به علم، و تصور کنند حد کمال را واجد هستند و هيچکس معلومات آنها را دارا نيست.
8- کسانى که عالم و عامل هستند لکن غافلند از طهارت قلبيه از اخلاق رذيله، و گمان تنزع و تقدّس را نموده، خود را مستحق ثواب جزيل دانند.
9- جماعتى که مغرورند، که اصل، طهارت باطن و امارت دل است، تابع وساوس شيطانيه شده، منحرف از طريقه مستقيمه شريعت گرديده‌اند و خود را عارف باللّه خوانند.
10- گروهى که مغرورند به عبادت، و گمان کنند فاق العابدينند.
11- مغرورين به زهد، و مزعمين به اينکه شفيع خلقند روز قيامت.
12- مغرورين به مال.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 584
13- مغرورين به رياست و جاه.
14- مغرورين به اولاد و احفاد.
15- جماعتى که بعضى نامشروعات را عبادت خدا پنداشته، آنها را بجا آورند و به واسطه آنها توقع آمرزش دارند.
16- اهل تصوف که طوايف بسيارند، و در ضمن تفسير آيات، مشروحا بيان خواهد شد.