اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ سَنُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً وَعدَ اللّه‌ِ حَقًّا وَ مَن أَصدَق‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ قِيلاً (122)
و کساني که ايمان آوردند و بصالحات عمل نمودند زود باشد که آنها را داخل
جلد 6 - صفحه 215
کنيم بهشتهايي که از پاي قصرها و زير درختان آنها جوي‌هايي جاري باشد و اينها هميشه در آن بهشتها هستند ببودن ابدي وعده الهي حق است و کيست راستگوتر از خداوند.
وَ الَّذِين‌َ آمَنُوا ايمان تحقق پيدا نميکند مگر باعتقاد بجميع عقائد حقه مطابق مذهب شيعه اثني عشريه بدون انکار ضروريات دين و مذهب و بدون گذاردن بدعتي در دين و بدون ارتکاب اعمالي که باعث سلب ايمان ميشود، و در ايمان چهار امر معتبر است:
1- يقين که اگر شک، شبهه، مظنه در يکي از اجزاء ايمان وارد شود ايمان زائل ميشود.
2- اعتقاد يعني پا بر جا و دلبستگي و در بند بودن.
3- قرار بجميع شراشر وجود قلبا و لسانا که مصداق وَ جَحَدُوا بِها وَ استَيقَنَتها أَنفُسُهُم نمل آيه 4، نباشد. 4- تسليم.
وَ عَمِلُوا الصّالِحات‌ِ مسلما مراد جميع صالحات نيست زيرا ممکن نيست کسي بتواند همه آنها را بجا آورد و نيز مسلما مراد اينکه نيست که جميع اعمالش صالح باشد زيرا حتي انبياء ترک اولي از آنها صادر شده و اينکه معني خصيصه محمّد و آل او صلّي اللّه عليه و آله و سلّم است بلکه مراد اينست که واجبات شرع را عمل کند و از محرمات اجتناب کند يا موفق بتوبه شود يا مورد مغفرت و شفاعت گردد يعني با ايمان و بدون گناه از دنيا رود.
سَنُدخِلُهُم جَنّات‌ٍ جمع جنة است و گذشت که هشت جنة داريم و بعيد نيست بگوئيم مراد باغات بسياريست که هر بهشتي در او هست الي ما شاء اللّه.
تَجرِي مِن تَحتِهَا الأَنهارُ مکرر توضيح داده شده خالِدِين‌َ فِيها أَبَداً کلمه ابدا تأکيد در خلود است و الا نفس خلود دلالتش بر تأبيد تمام است.
جلد 6 - صفحه 216
وَعدَ اللّه‌ِ حَقًّا يعني بوعده عمل ميفرمايد زيرا خلف وعد قبيح است و از او محال است نه مثل وعده‌هاي شيطان که گفت وَعَدتُکُم فَأَخلَفتُکُم ابراهيم آيه 22 وَ مَن أَصدَق‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ قِيلًا و در جاي ديگر ميفرمايد وَ مَن أَصدَق‌ُ مِن‌َ اللّه‌ِ حَدِيثاً گذشت در همين سوره 87، و اينکه موضوع جزو عقائد است و مبناي تمام اصول دين است احتياج به بيان و دليل ندارد.