اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
لَيس‌َ بِأَمانِيِّکُم وَ لا أَمانِي‌ِّ أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ مَن يَعمَل سُوءاً يُجزَ بِه‌ِ وَ لا يَجِد لَه‌ُ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً (123)
نبست و بي‌جاست آمال و آرزوهاي شما و همچنين آمال و آرزوهاي اهل کتاب از يهود و نصاري هر کس عمل سويي بکند جزاي او را خواهد ديد و نمي‌يابد از غير خدا ولي و ناصري.
اينکه آيه شريفه مطابق با آيه شريفه فَمَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ خَيراً يَرَه‌ُ وَ مَن يَعمَل مِثقال‌َ ذَرَّةٍ شَرًّا يَرَه‌ُ زلزال آيه 7 و 8 است و باعث اشکال شده که ما ادله بسياري از آيات و اخبار بلکه ضرورت مذهب که مؤمن و لو مرتکب معاصي هم باشد مورد عفو و مغفرت و شفاعت واقع خواهد شد چه موفق بتوبه بشود يا بي‌توبه از دنيا برود لذا مفسرين در دست و پا افتادند بعضي گفتند خطاب در لَيس‌َ بِأَمانِيِّکُم بمشرکين است و بعضي گفتند مراد از عمل سوء شرک است و هر دو جواب باطل است.
و تحقيق کلام اينست که عمل سوء هر چه باشد تأثير خود را دارد چنانچه مکرر گفته‌ايم که معاصي آثار وخيمه دارد باعث نزول بلا و سلب نعم و مانع از قبولي عبادت و جلوگيري از دعاء و ضعف ايمان و تسلط شيطان و بعد از رحمت
جلد 6 - صفحه 217
و سلب توفيق و کوتاهي عمر و گرفتار ظالم و سختي جان دادن و رنجش قلوب مطهره پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه اطهار (ع) تا خداي نخواسته باعث سلب ايمان و غير اينها از مضار دنيوي و اخروي ميشود تا برسد بعقوبات عالم برزخ و قبر و قيامت تا کفاره گناهان بشود بتوبه يا عمل صالح يا شمول رحمت و مغفرت يا شفاعت شفعاء و بواسطه ايمان اگر باقي باشد نجات پيدا کند، و در آيه ندارد که جزاء عمل سوء چيست يا فقط عذاب جهنم است پس بناء علي هذا مي‌گوييم مراد از لَيس‌َ بِأَمانِيِّکُم اينست که بعضي مغرور ميشوند که چون مسلمان يا مؤمن و شيعه هستند معصيت هيچگونه ضرري بآنها نميرسد اينکه نحوه نيست.
وَ لا أَمانِي‌ِّ أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ اما يهود قالُوا لَن تَمَسَّنَا النّارُ إِلّا أَيّاماً مَعدُودات‌ٍ آل عمران آيه 24. و اما نصاري به اينکه گفتند عيسي مسيح فدانا من لعنة الناموس مرادشان از ناموس تورات موسي است و در تورات لعن کرده بکساني که باحکام تورات عمل نکنند و ميگويند که عيسي پس از دار و کشته شدن زنده شد و رفت عوض امتش در جهنم و انبيايي که شيطان آنها را در جهنم غل و زنجير کرده بود نجات داد و رفت در آسمان پهلوي دست پدرش نشست و ديگر ما و لو باحکام ناموس عمل نکنيم جهنم نميرويم، و هم چنين يهود و نصاري گفتند لَن يَدخُل‌َ الجَنَّةَ إِلّا مَن کان‌َ هُوداً أَو نَصاري بقره آيه 111، چنين نيست مَن يَعمَل سُوءاً يُجزَ بِه‌ِ اما کفار علي التحقيق چنانچه مکلف باصول هستند مکلف بفروع هم هستند و بر ترک واجبات شرعيه و فعل محرمات معاقب هستند و از جهة کفر چون قابليت رحمت و بهشت ندارند لذا بقدر معاصي علاوه بر عقاب کفر معاقب خواهند بود، و اما مسلمين غير از فرقه حقه آنها هم بواسطه عدم ايمان در اينکه جهت با کفار مشترکند، و اما فرقه حقه بمضاري که قبلا متذکر شديم گرفتار ميشوند و بر فرض که آمرزيده شوند و بهشت روند مع ذلک با کساني که اصلا مرتکب
جلد 6 - صفحه 218
معاصي نشدند بسيار تفاوت درجات دارند و بالاخره عمل سوء اثر خود را مي‌بخشد وَ لا يَجِد لَه‌ُ مِن دُون‌ِ اللّه‌ِ وَلِيًّا وَ لا نَصِيراً نکتة- در اينکه جمله ندارد که خداوند هم ولي و ناصر آنها نيست ميفرمايد غير از خدا ولي و ناصري ندارند و ما که مي‌گوييم فرداي قيامت پيغمبر صلّي اللّه عليه و آله و سلّم و ائمه عليهم السلام و ساير شفعاء شفاعت ميکنند، اولا تا اجازه الهي و مرضي خداوند نباشد ممکن نيست، و ثانيا تا ايمان نباشد قابليت ندارد و همين شفاعت اثر ايمان است. و ثالثا نفس شفاعت خود يک اجر و مقام و مرتبه‌اي است در اثر آن خدماتي که پيغمبر و ائمه نمودند که يکي از شئونات مقام محمود است که در قرآن ميفرمايد وَ مِن‌َ اللَّيل‌ِ فَتَهَجَّد بِه‌ِ نافِلَةً لَک‌َ عَسي أَن يَبعَثَک‌َ رَبُّک‌َ مَقاماً مَحمُوداً اسراء آيه 79.