تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
وَ يَسْتَفْتُونَکَ فِي النِّساءِ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِيهِنَّ وَ ما يُتْلى عَلَيْکُمْ فِي الْکِتابِ فِي يَتامَى النِّساءِ اللاَّتِي لا تُؤْتُونَهُنَّ ما کُتِبَ لَهُنَّ وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَّ وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدانِ وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامى بِالْقِسْطِ وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِهِ عَلِيماً (127)
بعد از آن، عود کلام به ذکر نساء و ايتام که برخى از احکام آن در اول سوره مذکور شد مى‌فرمايد:
«1» نهج البلاغه، خطبه 86 (صبحى الصالح)
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 593
وَ يَسْتَفْتُونَکَ فِي النِّساءِ و طلب فتوى مى‌کنند از تو در باب ميراث زنان.
مراد، دختران ام کجة است. و اعتراض عينية بن حصين بر حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم که چرا هر يک از دختر و خواهر را نصف مى‌دهى و حال آن که ما ميراث نمى‌دهيم مگر کسى را که جنگ کند و غنيمت آرد. قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِيهِنَ: بگو اى پيغمبر در جواب معترض که: خدا بيان حکم را مى‌فرمايد در باب ميراث ايشان، وَ ما يُتْلى عَلَيْکُمْ فِي الْکِتابِ: و آنچه خوانده مى‌شود بر شما در قرآن، يعنى خداوند فتوى مى‌دهد به آنچه در قرآن است، فِي يَتامَى النِّساءِ اللَّاتِي: در شأن يتيمان زنانى که، لا تُؤْتُونَهُنَّ ما کُتِبَ لَهُنَ:
نمى‌دهيد ايشان را آنچه فرض شده براى ايشان از ميراث، وَ تَرْغَبُونَ أَنْ تَنْکِحُوهُنَ: و ميل داريد اينکه نکاح کنيد ايشان را، اگر جميله باشند و مالهاى ايشان را بخوريد، و يا رغبت مى‌گردانيد از آنکه به نکاح درآريد ايشان را، و معذلک منع نکاح غير مى‌کنيد با ايشان، به جهت طمع در ميراث آنها. چه عرب را در جاهليت عادت بود که دختر يتيمى را که ولايت او تعلق به يکى داشتى و مال فراوان داشت، اگر صاحب جمال بود، او را نکاح نمودى و مال او را گرفتى. و اگر صاحب جمال نبود، او را منع شوهر کردى تا بمردى و مال او را برداشتى.
در مجمع فرمايد: «1» در قوله «لا تؤتونهن» (الخ) سه قول است: اول- از ابى جعفر عليه السّلام و ابن عباس و سعيد بن جبير مروى است که اهل جاهليت ميراث به اناث نمى‌دادند، بلکه آن را به پسران شجاع مى‌دادند. دوم- از عايشه منقول است: مراد آنست که صداق را به زوجات خود نمى‌دادند.
تفسير اثنا عشرى ج2 594
تعالى ايشان را منع نمود به قوله: وَ إِنْ خِفْتُمْ أَلَّا تُقْسِطُوا فِي الْيَتامى فَانْکِحُوا ما طابَ لَکُمْ (الخ). سيم- حسن و قتاده و ابى مالک و ابراهيم بر آنند که مراد ما کُتِبَ لَهُنَ، نکاح است که خداوند در کريمه وَ أَنْکِحُوا الْأَيامى امر به آن فرموده، و
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحه 122.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 594
اوليا منع زنان مى‌کردند از آن.
وَ الْمُسْتَضْعَفِينَ مِنَ الْوِلْدانِ: و نيز حکم مى‌فرمايد خداوند در باب ضعيفان و بيچارگان از فرزندان خود که ايشان را ميراث نمى‌دادند. و عرب چنانچه به نساء ميراث نمى‌دادند، به اولاد صغار نيز نمى‌دادند. وَ أَنْ تَقُومُوا لِلْيَتامى بِالْقِسْطِ: و ديگر حکم مى‌فرمايد در آن، قيام نمائيد براى مهم يتيمان در مهر و ميراث ايشان به عدل و راستى. يا مراد حکام شرع است که نظر در حال ايشان کنند. يا به قوام آنها که عدالت و نصفت نمايند در مراعات شأن ايشان.
وَ ما تَفْعَلُوا مِنْ خَيْرٍ: و آنچه مى‌کنيد از نيکوئى در باره يتيمان و کودکان و غير ايشان، فَإِنَّ اللَّهَ کانَ بِهِ عَلِيماً: پس بدرستى که خداى تعالى هست به آن نيکوئى دانا، و بر آن جزا خواهد داد. و چون چنين است، پس اختيار فعل خير کنيد و از بدى مجتنب شويد تا جزاى خير عايد شما گردد.