اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ يُخادِعُون‌َ اللّه‌َ وَ هُوَ خادِعُهُم وَ إِذا قامُوا إِلَي الصَّلاةِ قامُوا کُسالي يُراؤُن‌َ النّاس‌َ وَ لا يَذکُرُون‌َ اللّه‌َ إِلاّ قَلِيلاً (142)
محققا منافقين با خداوند خدعه ميکنند و خدا هم با آنها خدعه ميکند و زماني که بايستند بنماز با حال کسالت ميايستند و خود نمايي ميکنند در نظر مردم و متذکر خدا نميشوند مگر اندکي.
إِن‌َّ المُنافِقِين‌َ يُخادِعُون‌َ اللّه‌َ خدعه منافقين اظهار ايمان است و اقرار بشهادتين و حفظ صورت اسلامي و چون عقيده باطني ندارد بخيال خود خدا و رسول و مؤمنين را فريب داده‌اند و حال آنکه وَ ما يَخدَعُون‌َ إِلّا أَنفُسَهُم بقره آيه 9، بتوهم اينکه جان و مالمان محفوظ ميشود و غافل از اينکه خدا از باطن آنها خبر دارد و بکيفر اعمالشان ميرساند و همين است معناي وَ هُوَ خادِعُهُم يعني جزاي خدعه آنها را ميدهد چنانچه گذشت در جمله اللّه‌ُ يَستَهزِئ‌ُ بِهِم يعني جزاي استهزاء آنها را ميدهد.
وَ إِذا قامُوا إِلَي الصَّلاةِ قامُوا کُسالي کسالت ثقالت و سنگيني است اشاره به اينکه از روي بي‌ميلي و بي‌رغبتي و ملاحظه مردم نماز ميگذارند که اگر در پرده باشد و کسي نباشد اصلا بجا نميآورند.
جلد 6 - صفحه 247
يُراؤُن‌َ النّاس‌َ اعمال عبادي آنها کلّا ريائيست فقط براي خود نمايي است و رياء شرک خفي است در هر عبادتي که آمد باطل ميکند، و حديثي در مجمع از عياشي بسند خود از مسعدة بن زياد از حضرت صادق عليه السّلام از حضرت رسالت صلّي اللّه عليه و آله و سلّم که فرمود بسا موقعي که از آن حضرت سؤال شد از نجاة قيامت
قال النجاة ان لا تخادعوا اللّه فيخدعکم فانه من يخادع اللّه يخدعه و يخلع عنه الايمان و نفسه يخدع لو شعر فقيل له فکيف يخادع اللّه قال يعمل بما امره اللّه ثم يريد غيره فاتقوا الريا فانه شرک باللّه ان المرائي يدعي يوم القيامة باربعة اسماء يا کافر يا فاجر يا غادر يا خاسر حبط عملک و بطل اجرک و لا خلاق لک اليوم فالتمس اجرک ممن کنت تعمل له)
برهان و اخبار در باب رياء بسيار است حتي دارد امر رياء از دبيب نمله علي السخرة لصماء مشکل‌تر است.
وَ لا يَذکُرُون‌َ اللّه‌َ إِلّا قَلِيلًا در خبر دارد از امير المؤمنين عليه السلام
يذکرون اللّه علانية و لا يذکرونه في السر
يعني ذکر آنها هم ريايي است و در منظره مؤمنين است نه بداعي القربة.