تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
إِنْ تُبْدُوا خَيْراً أَوْ تُخْفُوهُ أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ فَإِنَّ اللَّهَ کانَ عَفُوًّا قَدِيراً (149)
إِنْ تُبْدُوا خَيْراً: اگر آشکارا کنيد نيکوئى و خير و طاعت را، أَوْ تُخْفُوهُ: يا پنهانى بجا آريد آن را، أَوْ تَعْفُوا عَنْ سُوءٍ: يا عفو کنيد از بدى که به شما مى‌رسد، فَإِنَّ اللَّهَ کانَ عَفُوًّا قَدِيراً: پس بدرستى که خداى تعالى هست بسيار عفو کننده از عاصيان، با وجود کمال قدرت بر انتقام. قادر و توانا بر عذاب ظالمان و ثواب عافين.
تنبيه: در اين آيه تحريص مظلومان است بر عفو تا متخلق شوند به اخلاق ربّانى. و با آنکه رخصت تظلم دارند، از سر آن درگذرند: العفو عند القدرة افضل من الکرم.
در معراج السعاده حضرت پيغمبر صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود: به خدائى که جان من در قبضه قدرت اوست، سه چيز است که اگر از من قسم خواهند، بر آنها قسم مى‌خورم: اول- آنکه صدقه دادن از مال هيچ کم نمى‌کند. دوم-
«1» منهج الصادقين، جلد 3، صفحات 139 و 140.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 629
آنکه هيچکس از ظلمى که به او شده، عفو نمى‌کند براى خدا، مگر اينکه خدا عزت او را روز قيامت زياد فرمايد. سوم- آنکه هيچکس نيست درى از سؤال بر خود گشايد، مگر آنکه درى از فقر و احتياج بر او مفتوح گردد.
و نيز از آن حضرت مروى است که عفو و گذشت، زياد نمى‌کند، مگر عزت را. پس گذشت کنيد تا خدا شما را عزيز گرداند.
و ايضا آن حضرت به عقبه فرمود: مى‌خواهى تو را خبر دهم به افضل اخلاق اهل دنيا و آخرت؟ نزديکى کن به هر که از تو دورى کند، و بخشش کن به کسى که تو را محروم سازد، و گذشت کن به آن کسى که به تو ظلم نمايد.
و مروى است که موسى عليه السّلام عرض کرد: پروردگارا کدام يک از بندگان، نزد تو عزيزترند؟ فرمود: آن که در وقت قدرت و توانائى عفو نمايد.
بزرگان گفته‌اند: در عفو لذتى است که در انتقام نيست.
تبصره: در مجمع فرمايد: آيه اولى دال است بر آنکه هر که هتک ستر خود و اظهار فسق نمايد، جايز است مر غير را که اظهار آن کند. و در حديث آمده:
قولوا للنّاس ما فيه يعرفه النّاس و لا غيبة للفاسق. «1» و نيز دال است بر اباحه انتصار از ظالم، به شرط آنکه بر حد ظلم توقف نمايد و از آن تجاوز نکند. و آيه ثانيه، ترغيب است در مکارم اخلاق و نهى از کشف عيوب خلق و اختيار تنزه از اراده قبايح.