اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
إِن تُبدُوا خَيراً أَو تُخفُوه‌ُ أَو تَعفُوا عَن سُوءٍ فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَفُوًّا قَدِيراً (149)
اگر ظاهر کنيد خوبي را يا مخفي نمائيد يا عفو کنيد از بدي پس محققا خداوند عفو کننده است و قادر بر انتقام است.
جلد 6 - صفحه 254
إِن تُبدُوا خَيراً ابداء اظهار است، و خير را بعضي گفتند کلام نيک است از مدح و ثنا و تعريف کساني که بشما احسان کرده‌اند که عبارت از شکرگزاريست و در حديث است
من لم يشکر المخلوق لم يشکر الخالق.
أَو تُخفُوه‌ُ که احسان بنده‌گان را بشما کرده‌اند مستور کنيد و روي خود نياوريد، و بعضي گفتند مراد از خير احسان مالي است که بکسي بکنيد چه ظهار کنيد و چه اخفاء نمائيد، بنا بر تفسير اول اخفاء مذموم است که کسي بشما احساني بکند و شما در مقام شکر گذاري او و مدح و ثناء او بر نيائيد، و بنا بر تفسير دوم اخفاء ممدوح است که اگر بکسي احسان مالي کنيد البته بطور خفاء باشد بهتر است که اينکه آيه مفاد آيه شريفه است إِن تُبدُوا الصَّدَقات‌ِ فَنِعِمّا هِي‌َ وَ إِن تُخفُوها وَ تُؤتُوهَا الفُقَراءَ فَهُوَ خَيرٌ لَکُم بقره آيه 271، لکن ظاهر اينست که لفظ خير مطلق است و شامل جميع خوبيها ميشود از اعمال صالحه که اظهار و اخفاء آن در نزد خداوند محفوظ است لکن مورد آيه بقرينه جمله بعد اينست که بنده اگر کسي باو احسان کرد بايد شکرگزاري کند چه در حضور او و چه در غياب او که هر دو ممدوح است و موجب ازدياد محبت و الفت و احسان ميشود و اينکه آيه در مقام تحريص و ترغيب است چنانچه ميفرمايد أَو تَعفُوا عَن سُوءٍ که اگر کسي بشما اسائه نمود در مقام انتقام بر نيائيد و لو حق داريد و ميتوانيد چنانچه در آيه قبل در کلمه إِلّا مَن ظُلِم‌َ گذشت بلکه طرف را عفو کنيد (در عفو لذتي است که در انتقام نيست) چنانچه خداوند با اينکه قادر بر انتقام هست و اشدّ المعاقبين است مع ذلک از اعمال سوء بندگان عفو ميفرمايد لذا تفريع بر اينکه جمله فرموده فَإِن‌َّ اللّه‌َ کان‌َ عَفُوًّا قَدِيراً حديثي در نظر است که مفادش اينست که فرداي قيامت موقعي که ذوي الحقوق مطالبه حقوق خود را از من عليه الحقوق ميکنند خطاب ميرسد که هر کس طرف خود را عفو کرد و از حق خود در گذشت من هم او را عفو
جلد 6 - صفحه 255
ميکنم و از حقوق خود گذشت مينمايم بسياري گذشت ميکنند و عفو مينمايند و بعضي دست بر نميدارند و باز مطالبه حق خود را نميکنند پرده از چشم آنها برداشته ميشود و مقاماتي را در بهشت مشاهده ميکنند خطاب ميرسد که اينکه مقامات جاي کسيست که از حق خود گذشت کند و طرف را عفو نمايد آنها هم صرف نظر ميکنند لکن مشروط باينست که طرف مؤمن باشد تا قابليت عفو را داشته باشد.