تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
أُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ حَقًّا وَ أَعْتَدْنا لِلْکافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً (151)
أُولئِکَ هُمُ الْکافِرُونَ حَقًّا: ايشانند کافران کامل در کفر از روى حقيقت، يعنى اينکه ايشان در کفر کاملند. حق و ثابت است در نفس الامر، حقى و ثبوتى موافق واقع. يا آنکه ايشان کافرانند، کفرى محقق و متيقن. پس اطلاق اسم ايمان بر آنها غير حق باشد. وَ أَعْتَدْنا لِلْکافِرِينَ عَذاباً مُهِيناً: و مهيا و آماده کرده‌ايم براى کافران، عذابى خوار کننده و مقرون به استحقاق و اهانت.
سيّد بن طاوس از کتاب زهد النبى صلّى اللّه عليه و آله و سلّم روايت نموده
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 631
از امير المؤمنين عليه السّلام که حضرت رسالت صلّى اللّه عليه و آله و سلّم فرمود:
به حق آن خدائى که جان محمد به يد قدرت اوست، اگر قطره‌اى از زقوم را بر کوههاى زمين بريزند، هر آينه فرو رود تا طبقه هفتم زمين و طاقت آن نياورد، پس چگونه خواهد بود حال کسى که آن طعامش باشد؟ و به حق آن خداوندى که جانم در قبضه قدرت اوست که اگر يک قطره از غسلين را بر کوههاى زمين بريزند، هر آينه فرو رود تا زير طبقه هفتم زمين و طاقت آن نياورد، پس چگونه خواهد بود حال کسى که آبش آن باشد. و به حق آن خدائى که جانم در دست قدرت اوست، اگر يکى از مقامعى که خدا فرموده بر کوهها بگذارند، هر آينه فرو رود تا طبقه هفتم زمين و طاقت آن ندارند، پس چگونه خواهد بود حال کسى که آنها را بر سر او کوبند در جهنم. «1» على بن ابراهيم روايت نموده که: چون کفار داخل جهنم شوند، هفتاد سال به زير مى‌روند. چون به پائين رسند، جهنم نفسى کشد و ايشان را بالا اندازد.
پس گرزهاى آتشين بر آنها زنند تا به زير روند و پيوسته حال کفار چنين باشد. «2» در احتجاج روايت نموده که زنديقى از امام جعفر صادق عليه السّلام سؤال نمود: آيا جهنم بس نبود که حق تعالى عذاب کند خلق را که حيّات (مارها) و عقارب نيز در جهنم آفريد؟ حضرت فرمود: خداوند جبّار به آن عقرب و مار، عذاب فرمايد جماعتى را که مى‌گفتند آنها را خدا خلق نکرده و شريکى در خلق براى خدا قائل شدند، تا آنکه بچشاند به ايشان عذاب آن چيزى را که مخلوق الهى نمى‌دانستند. «3» ايضا از حضرت امام موسى کاظم عليه السّلام مروى است که: در جهنم
«1» بحار الانوار، جلد 8، صفحه 302، حديث 61؛ عبارت راجع به «غسلين» در روايت بحار نيست.
«2» بحار الانوار، جلد 8، صفحه 292، حديث 33.
«3» بحار الانوار، جلد 10، صفحه 186.
تفسير اثنا عشرى، ج2، ص: 632
وادى‌ئى است که آن را سقر مى‌نامند. از آن روز که خدا خلق فرموده، نفس نکشيده. و اگر خداوند رخصت دهد که به قدر سوراخ سوزنى نفس بکشد، هر آينه جميع آنچه روى زمين است، بسوزاند؛ و اهل جهنم به خدا پناه برند از حرارت و گند و بو و کثافت آن وادى، و آنچه از عذاب براى اهل آن مهيا شده.
و در آن وادى، کوهى است که جميع اهل آن وادى، پناه برند به خدا از گرمى و عفونت و عذاب آن کوه. و در آن، دره‌اى است که اهل آن کوه به خدا استغاثه کنند از حرارت و کثافت و عقاب آن. و در آن، چاهى است که اهل آن دره از تعفن و حرارت و عذاب شديد آن چاه به خدا پناه مى‌برند. و در آن مارى است که جميع اهل آن چاه از عذاب آن مار به خدا استعاذه کنند. و در شکم آن مار هفت صندوق است، جاى پنج نفر از امم ماضيه و دو کس از اين امت. آن پنج نفر: قابيل قاتل هابيل، و نمرود که با ابراهيم محاجّه نمود، و فرعون که دعوى خدائى کرد، و مهود يهود، و منصر نصارى. و از اين امت دو اعرابيند که ايمان به خدا نياوردند. «1» (يعنى اوّلى و دوّمى!!)