اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ قَولِهِم إِنّا قَتَلنَا المَسِيح‌َ عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ رَسُول‌َ اللّه‌ِ وَ ما قَتَلُوه‌ُ وَ ما صَلَبُوه‌ُ وَ لکِن شُبِّه‌َ لَهُم وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ اختَلَفُوا فِيه‌ِ لَفِي شَک‌ٍّ مِنه‌ُ ما لَهُم بِه‌ِ مِن عِلم‌ٍ إِلاَّ اتِّباع‌َ الظَّن‌ِّ وَ ما قَتَلُوه‌ُ يَقِيناً (157) بَل رَفَعَه‌ُ اللّه‌ُ إِلَيه‌ِ وَ کان‌َ اللّه‌ُ عَزِيزاً حَکِيماً (158)
و گفتار يهود که گفتند ما کشتيم مسيح عيسي پسر مريم رسول خدا را و حال آنکه او را نکشتند و بدار نزدند و لکن امر بر آنها مشتبه شد در مورد عيسي (ع) و محققا کساني که در مورد عيسي اختلاف کردند آنچه گفتند از روي شک بود و علم بگفتار خود نداشتند مگر متابعت گمانهاي خود و يقينا او را نکشتند بلکه خداوند او را برد در مقام رفيعي در ظل عنايت خود و خداوند عزيز است در مقام حفظ عيسي و حکيم است در مصلحت نگاهداري او.
در مورد قتل حضرت عيسي عليه السّلام و بدار زدن او يهود و نصاري متّفق هستند و کيفيت آن بنا بر نقل بعض اخبار بطور خلاصه اينست که يهود عيسي را با اتباعش که حواريين او بودند گرفتند و حبس نمودند و شبي که تصميم داشتند که فردا عيسي
جلد 6 - صفحه 264
را بقتل برسانند حضرت عيسي آنچه جزع نمود و اصرار باتباع خود کرد که او را از چنگال يهود نجات دهند و او را ياري کنند نکردند بلکه او را انکار کردند و در چنگال يهود گذاردند و فرار کردند خداوند متعال کسي را شبيه عيسي فرمود و عيسي را بآسمان برد طبق آيه شريفه و عقيده مسلمين، و امّا آن کس که شبيه عيسي شد آيا از خود يهود بود که قصد قتل عيسي را داشت يا يکي از حواريين بود که قبول کرد براي حفظ عيسي و نجات او که شبيه عيسي شود و کشته شود و بدار رود يا ديگري معلوم نيست و کلمات مفسرين هم مدرک نميشود فقط حديثي در برهان در ذيل آيه إِذ قال‌َ اللّه‌ُ يا عِيسي إِنِّي مُتَوَفِّيک‌َ وَ رافِعُک‌َ الي الاية آل عمران آيه 55. از حمران بن اعين از حضرت باقر عليه السّلام نقل فرموده که خلاصه مفادش اينست که شبي که عيسي گرفتار يهود شد دوازده نفر از اصحابش با او بودند بآنها خبر داد که شما صبح بمن کافر ميشويد و من امشب بآسمان ميروم کيست که حاضر شود شبيه بمن شود و کشته شود جواني گفت من حاضرم شبيه عيسي گشت او را يهود گرفتند و بدار زدند و کشتند تا آخر حديث.
و امّا طبق عقيده يهود و نصاري اينست که خود عيسي را بدار زدند و کشتند و نصاري مدعي هستند که عيسي خبر داد که من سه شب و سه روز در دل زمين هستم چنانچه يونس سه شب و سه روز در دل ماهي بود و سپس بيرون ميآيم و بآسمان ميروم، بعدا ميگويند شام جمعه او را دفن کردند و صبح يکشنبه از قبر بيرون آمد که دو شب و يک روز و چند دقيقه بيشتر نشد و اينکه دليل است بر کذب عيسي (ع) العياذ باللّه و عقيده آنها اينست که اينکه مدت که در دل زمين بود رفت در جهنم عوض نصاري که گفتند (فدانا من لعنة الناموس) و در جهنم شيطان انبياء را حبس نموده بود آنها را از حبس نجات داد و مزخرفات ديگري که بهم مي‌بافتند. و ما بشرح الفاظ آيه شريفه بپردازيم:
جلد 6 - صفحه 265
و قولهم مراد يهود هستند إِنّا قَتَلنَا المَسِيح‌َ عِيسَي ابن‌َ مَريَم‌َ رَسُول‌َ اللّه‌ِ کلمه رسول اللّه مقول قول يهود نيست زيرا آنها منکر رسالت عيسي بودند بلکه فرمايش خداوند است و مفاد آيه اينکه ميشود که مسيح عيسي إبن مريم که رسول خدا است يهود گفتند او را کشتيم.
وَ ما قَتَلُوه‌ُ وَ ما صَلَبُوه‌ُ و تعجب اينست که نصاري صليب عيسي را بسيار محترم ميشمارند و بگردن خود نصب ميکنند با اينکه طبق عقيده آنها بايد با صليب کمال عداوت را داشته باشند، مثل صليب مثل شمشير پسر مرادي است و خنجر شمر لعنة اللّه عليهما.
وَ لکِن شُبِّه‌َ لَهُم ظاهر اينست که مراد شبيه عيسي بنظر آنها آمد و او را کشتند و بدار زدند نه اينکه امر بر آنها مشتبه شد و شک بر آنها عارض شد چنانچه بعض مفسرين گفتند چنانچه مفاد جمله بعد است وَ إِن‌َّ الَّذِين‌َ اختَلَفُوا فِيه‌ِ يهود و نصاري که بين افراط و تفريط، يهود او را حرام‌زاده و نصاري خدا و پسر خدا و سه خدا قائلند.
لَفِي شَک‌ٍّ مِنه‌ُ زيرا طرفين مدرکي ندارند جز اينکه انسان بي‌پدر محال است وجود پيدا کند، يهود پدر او را يوسف نجار گفتند، نصاري خدا و اينها قدرت را منکر هستند و اينکه بر فرض محال محال عادي است محال عقلي نيست و معجزاتي که خود آنها نسبت بانبياء ميدهند مثل عصاي موسي و مرده زنده کردن عيسي از همين باب است، و همچنين در قتل عيسي هم يقين ندارند چون آن کسي که شبيه عيسي شد قبلا ديده بودند و او را نيافتند مظنون آنها شد که عيسي است و او مخفي شده با اينکه تمام اطراف را داشتند لذا ميفرمايد ما لَهُم بِه‌ِ مِن عِلم‌ٍ إِلَّا اتِّباع‌َ الظَّن‌ِّ و اينکه گمان اينها هم بر خلاف واقع است وَ ما قَتَلُوه‌ُ يَقِيناً يقينا او را نکشتند يا از روي يقين نکشتند بَل رَفَعَه‌ُ اللّه‌ُ إِلَيه‌ِ مراد از مرجع ضمير اليه يعني الي
جلد 6 - صفحه 266
جوار رحمة اللّه و مراد از رفع بردند بعالم بالا که در اخبار دارد آسمان چهارم يعني طبقه چهارم که در آنجا بيت المعمور است و قبله و مطاف ملائکه است و مطابق کعبه معظمه است.
وَ کان‌َ اللّه‌ُ عَزِيزاً في قدرته (حکيما) في ارادته و مشيته چنانچه در مورد ادريس ميفرمايد وَ اذکُر فِي الکِتاب‌ِ إِدرِيس‌َ إِنَّه‌ُ کان‌َ صِدِّيقاً نَبِيًّا وَ رَفَعناه‌ُ مَکاناً عَلِيًّا مريم آيه 56 و 57.