اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
وَ إِن مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ إِلاّ لَيُؤمِنَن‌َّ بِه‌ِ قَبل‌َ مَوتِه‌ِ وَ يَوم‌َ القِيامَةِ يَکُون‌ُ عَلَيهِم شَهِيداً (159)
و نيست از اهل کتاب احدي مگر آنکه ايمان ميآورد باو البته پيش از موت او و روز قيمة ميباشد بر آنها شاهد.
اختلاف شد در مراجع ضمائر ضمير به و موته و يکون که حضرت عيسي عليه السّلام است يا احد اهل الکتاب يا پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم، در ميان مفسرين و در بعض اخبار دارد که مراد پيغمبر اسلام (ص) است لکن سند معتبري نداريم و خلاف ظاهر آيه و اگر از ائمه عليهم السلام صادر شده بايد حمل ببواطن قرآن کرد منافي با ظاهر نيست و ظاهر آيه همان اول است که حضرت عيسي عليه السّلام باشد.
وَ إِن مِن أَهل‌ِ الکِتاب‌ِ ان نافيه است و من اهل الکتاب يعني احدي از اهل کتاب نيست إِلّا لَيُؤمِنَن‌َّ بِه‌ِ مگر اينکه ايمان بعيسي ميآورد قَبل‌َ مَوتِه‌ِ يعني قبل از موت اهل کتاب، بعضي گفتند مراد زمانيست که حضرت عيسي نزول ميفرمايد و خدمت حضرت مهدي (عج) مشرف ميشود و عقب سر آن حضرت نماز ميخواند و دجّال ملعون بدست آن حضرت کشته ميشود، بنا بر اينکه بايد اختصاص داد باهل
جلد 6 - صفحه 267
کتاب زمان ظهور مهدي و آيه شريفه عام است از زمان عيسي تا قيامت را شامل است و از آن طرف هم بالحس و الوجدان مشاهده ميکنيم که اهل کتاب چه يهود و چه نصاري بهمان عقيده فاسده خود باقي هستند و آنچه ميتوان گفت و شواهد بسياري هم از آيات و هم از اخبار داريم که انسان قبل از موتش حقايق را مشاهده ميکند و جاي خود را در بهشت و جهنم مي‌بيند و پيغمبر و ائمه و ملائکه رحمت و عذاب را معاينه ميکند لکن آن موقع براي او ايمان و توبه فائده ندارد چنانچه بر فرعون نتيجه نداشت که خدا ميفرمايد إِذا أَدرَکَه‌ُ الغَرَق‌ُ قال‌َ آمَنت‌ُ أَنَّه‌ُ لا إِله‌َ إِلَّا الَّذِي آمَنَت بِه‌ِ بَنُوا إِسرائِيل‌َ و جواب شنيد آلآن‌َ وَ قَد عَصَيت‌َ قَبل‌ُ يونس آيه 91، بناء علي هذا مفاد آيه معلوم ميشود که اهل الکتاب هم قبل از موت معاينه ميکنند که حضرت عيسي پيغمبر اولو العزم بود، نه حرام‌زاده بود که يهود گمان بردند و نه پسر خدا بوده که نصاري توهم کردند و فرداي قيامت هم عيسي در حق آنها شهادت باعمال آنها ميدهند چنانچه در قرآن ميفرمايد خطاب بپيغمبر اکرم صلّي اللّه عليه و آله و سلّم فَکَيف‌َ إِذا جِئنا مِن کُل‌ِّ أُمَّةٍ بِشَهِيدٍ وَ جِئنا بِک‌َ عَلي هؤُلاءِ شَهِيداً نساء آيه 41، و نيز ميفرمايد وَ لَيسَت‌ِ التَّوبَةُ لِلَّذِين‌َ يَعمَلُون‌َ السَّيِّئات‌ِ حَتّي إِذا حَضَرَ أَحَدَهُم‌ُ المَوت‌ُ قال‌َ إِنِّي تُبت‌ُ الآن‌َ الاية نساء آيه 18، و در اخبار دارد
(التوبة قبل المعاينة)