تفسیر روان جاوید (ثقفى تهرانى)
يَسْتَفْتُونَکَ قُلِ اللَّهُ يُفْتِيکُمْ فِي الْکَلالَةِ إِنِ امْرُؤٌ هَلَکَ لَيْسَ لَهُ وَلَدٌ وَ لَهُ أُخْتٌ فَلَها نِصْفُ ما تَرَکَ وَ هُوَ يَرِثُها إِنْ لَمْ يَکُنْ لَها وَلَدٌ فَإِنْ کانَتَا اثْنَتَيْنِ فَلَهُمَا الثُّلُثانِ مِمَّا تَرَکَ وَ إِنْ کانُوا إِخْوَةً رِجالاً وَ نِساءً فَلِلذَّکَرِ مِثْلُ حَظِّ الْأُنْثَيَيْنِ يُبَيِّنُ اللَّهُ لَکُمْ أَنْ تَضِلُّوا وَ اللَّهُ بِکُلِّ شَيْ‌ءٍ عَلِيمٌ (176)
ترجمه
مى‌پرسند حکم را از تو بگو خدا حکم ميدهد شما را در خويشان اگر مردى بميرد که نباشد مر او را فرزندى و از براى او خواهرى باشد پس از براى آن خواهر است نصف آنچه گذارده و او ارث ميبرد از خواهرش اگر نباشد خواهرش را فرزندى و اگر باشد خواهر دو تا پس مر آندو راست دو سوم از آنچه گذارده و اگر باشند آنها برادر و خواهر مردان و زنان پس از براى مرد است مانند بهره دو زن بيان ميکند خدا براى شما مبادا آنکه گمراه شويد و خدا بهر چيزى دانا است..
جلد 2 صفحه 165
تفسير
در خبر است که جابر بن عبد اللّه مريض شد و پيغمبر (ص) بعيادت او آمد عرض کرد يا رسول اللّه من کلاله دارم چگونه مال خود را تقسيم نمايم اين آيه نازل شد و معنى کلاله در اوائل سوره ذکر شد که غير از والدين و اولاد است و کلام در ارث کلاله است و آن در صورتى است که ميت پدر و مادر و اولاد نداشته باشد که با بودن يکى از آنها کلاله ارث نميبرند و چون ولد هر قدر نازل باشد مانع از ارث کلاله است ولى والدين در صورتى مانعند که بدون واسطه باشند و الا با کلاله در يک طبقه خواهند بود در آيه فقط تقييد بعدم ولد شده است و از والدين اسم برده نشده است تا شامل شود صورت اجتماع کلاله را با جدّ و جده که آنها هم والدينند ولى با واسطه و مراد از برادر و خواهر در اين آيه ابوينى يا ابى است زيرا حکم برادر و خواهر امّى در اول سوره بيان شد و از حضرت صادق عليه السلام هم روايت شده است و حاصل معنى آنستکه اگر مردى بميرد و يک خواهر پدر و مادرى يا پدرى تنها داشته باشد نصف مال از آن اوست و آنمرد ارث ميبرد از آن خواهر خود تمام مال را در صورت انحصار وارث باو و اگر ميت دو خواهر داشته باشد دو سوم مال بآنها ميرسد و اگر ورّاث برادر و خواهر متعدد مرکب از مردان و زنان باشند هر مردى مساوى با دو زن ارث ميبرد و در لفظ اخوه تغليب جانب رجال شده است اين اجمالى است از حکم کلاله غير امّى که خداوند تصريح بآن فرموده اما احکام صور انفراد و اجتماع آنها با کسانيکه با آنها در يک طبقه هستند از قبيل کلاله امى و اجداد و جدات و زوج و زوجه و حکم ردّ بقيّه مال بآنها و کيفيت تقسيم آن از آيات ديگر و آيه اولو الارحام و اخبار ائمه اطهار استفاده ميشود و بايد بکتب فقهيّه مراجعه شود و بيان آن از وظيفه مفسرين خارج و آنچه در اينمقام آنها نوشته‌اند ناتمام است خداوند احکام را بيان ميفرمايد براى آنکه مردم گمراه نشوند پس تقدير آيه کراهة ان تضلّوا يا لئلا تضلوا است يا مراد آنستکه خداوند ضلالت شما را که مقتضى طبع شما است بيان ميفرمايد تا از آن دورى کنيد و بنابر اين تقديرى در کلام نيست و خداوند عالم بمصالح بندگان است در حال حيات و ممات آنها و در ثواب الاعمال و عياشى از امير المؤمنين (ع) نقل نموده که کسى که بخواند سوره نساء را در هر جمعه از فشار قبر مأمون خواهد بود انشاء اللّه تعالى.
جلد 2 صفحه 166