تفسیر اثنی عشری (حسینی شاه عبدالعظیمی)
يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَتَ اللَّهِ عَلَيْکُمْ إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْکُمْ أَيْدِيَهُمْ فَکَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْکُمْ وَ اتَّقُوا اللَّهَ وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ «11»
«1» مدرک پيشين، فصل پنجم، باب 108، صفحه 338 (بنقل از سيّد بن طاوس)
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 37
شأن نزول- در غزوه غطفان حضرت رسالت صلى اللّه عليه و آله از لشکر خود دورتر پاى درختى تکيه فرموده و اصحاب از او دور بودند. حضرت جامه‌ها به زير درخت افکنده، اعراب مشاهده کردند. به رئيس خود گفتند: درياب محمّد صلى اللّه عليه و آله را که تنها در پاى آن درخت تکيه فرموده، در اين محل بر او دست مى‌توان يافت. دعثور شمشير کشيده بيامد گفت: کيست ترا حمايت کند و شرّ مرا از تو کفايت کند. حضرت فرمود: خدا شرّ تو را از من نگهدارد، چه او است کافى و مانع نه غير او، جبرئيل بر سينه دعثور زد، شمشير از دستش بيفتاد.
حضرت صلى اللّه عليه و آله آن را برداشت و به سر وى رفت فرمود: «من يمنعک منّى» دعثور گفت: هيچکس ترا از من منع نتواند کرد، پس کلمه شهادت گفت و مسلمان شده به ميان قوم باز رفت و ايشان را به اسلام دعوت کرد، اين آيه نازل شد. «1» يا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْکُرُوا نِعْمَةَ اللَّهِ عَلَيْکُمْ: اى کسانى که ايمان آورده‌ايد ياد بياوريد و متذکر شويد نعمت الهى را که انعام و مرحمت فرموده است بر شما. إِذْ هَمَّ قَوْمٌ أَنْ يَبْسُطُوا إِلَيْکُمْ أَيْدِيَهُمْ: چون قصد کردند قومى يعنى دعثور و امثال او، آنکه بگشايند بسوى شما دستهاى خود را به قتل و اهلاک شما. فَکَفَّ أَيْدِيَهُمْ عَنْکُمْ: پس بازداشت خداوند تعالى دستهاى ايشان را از شما، و ردّ مضرت ايشان کرد از شما. وَ اتَّقُوا اللَّهَ: و بترسيد از کفران اين نعمتها وَ عَلَى اللَّهِ فَلْيَتَوَکَّلِ الْمُؤْمِنُونَ: و بر خداى، نه بر غير او پس بايد توکل کنند مؤمنان، چه ذات مقدس حق کافى است در ايصال خير و دفع شر.
در جامع الاخبار- قال رسول اللّه صلى اللّه عليه و آله: من احبّ ان يکون اقوى النّاس فليتوکّل على اللّه تعالى. «2» و قال امير المؤمنين عليه السّلام: من وثق باللّه اراه
«1» مجمع البيان، ج 2 ص 170.
«2» جامع الاخبار، صدوق، فصل 77.
تفسير اثنا عشرى، ج3، ص: 38
السّرور و من توکّل عليه کفاه الامور «1». فرمود رسول اکرم صلى اللّه عليه و آله هر که دوست دارد که قوى‌ترين مردمان باشد پس توکل نمايد بر خداى تعالى. و حضرت امير المؤمنين عليه السّلام فرمود: هر که اعتماد کند به خدا، منضم شود او را سرور، و هر که توکل کند به خدا، کفايت شود او را امور. محققين فرموده‌اند توکل حاصل مى‌شود از حق ديدن و حق شنيدن و حق فرا گرفتن، چون بنده به اين مقام رسيد خداوند کفايت کلّ مهمات او شود.