اطیب البیان (سید عبدالحسین طیب)
ثُم‌َّ أَنتُم هؤُلاءِ تَقتُلُون‌َ أَنفُسَکُم وَ تُخرِجُون‌َ فَرِيقاً مِنکُم مِن دِيارِهِم تَظاهَرُون‌َ عَلَيهِم بِالإِثم‌ِ وَ العُدوان‌ِ وَ إِن يَأتُوکُم أُساري تُفادُوهُم وَ هُوَ مُحَرَّم‌ٌ عَلَيکُم إِخراجُهُم أَ فَتُؤمِنُون‌َ بِبَعض‌ِ الکِتاب‌ِ وَ تَکفُرُون‌َ بِبَعض‌ٍ فَما جَزاءُ مَن يَفعَل‌ُ ذلِک‌َ مِنکُم إِلاّ خِزي‌ٌ فِي الحَياةِ الدُّنيا وَ يَوم‌َ القِيامَةِ يُرَدُّون‌َ إِلي أَشَدِّ العَذاب‌ِ وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ (85)
پس شما اي جماعت بني اسرائيل ميکشيد يکديگر را و بيرون ميکنيد گروهي از خودتان را از سراهايشان در حالي که کمک ميدهيد همديگر را عليه
1- مجلد اول ص 313- 361
جلد 2 - صفحه 87
ايشان بگناه و تجاوز و اگر بيايند نزد شما در حالي که اسيران باشند فدا ميدهيد براي ايشان و حال آنکه حرام است بر شما بيرون کردن آنها از سراهايشان، آيا ببعض از کتاب «تورات» ايمان ميآوريد و ببعض از آن کافر ميشويد، پس پاداش کساني که چنين کنند جز رسوايي در زندگي دنيا نيست و روز قيامت نيز بسخت‌ترين عذاب بازگشت مي‌کنند و خداوند از آنچه شما ميکنيد غافل نيست «انتم» خطاب ببني اسرائيل است و هؤلاء اسم اشاره جمع و منادي است بتقدير حرف ندا، يعني «ثم انتم يا هؤلاء الناقضون لميثاق اللّه» و يا خبر است براي انتم بتقدير «انتم هؤلاء الّذين فعلوا کذا و کذا.
تَقتُلُون‌َ أَنفُسَکُم يعني يقتل بعضکم بعضا و شرح قتالهايي که در بني اسرائيل بعد از يوشع تا زمان نبوکد نصر «بخت نصر» و بعد از آن تا زمان اينطور کس پادشاه فرنگ 160 قبل از ميلاد و بعد از آن تا زمان طيطوس پادشاه روم 37 سال بعد از عروج مسيح «ع» واقع شد و هزاران هزار از آنها کشته شدند و هزارها از آنها باسارت برده شدند و اکثر اينکه قتلها بدست پادشاهان مشرک خود بني اسرائيل و بکمک بعضي از قبائل آنها عليه قبيله ديگر اتفاق ميافتاد و ما در مجلد اول کلم الطيب از کتب خودشان آنها را نقل کرده‌ايم«1».
تَظاهَرُون‌َ عَلَيهِم بِالإِثم‌ِ وَ العُدوان‌ِ يعني پشتيباني و کمک مي‌داديد بستمگران و پادشاهان مشرکتان عليه مظلومان و آنان که ميخواستند از شهر و ديارشان بيرونشان کنند و هر دسته از آنها ظالم و ستمگري را اعانت و همراهي ميکردند و بجان دسته ديگر افتاده آنها را ميکشتند و از شهر بيرون مينمودند و مراد از اثم گناه و مراد از عدوان تجاوز است يعني اينکه تظاهر و تعاون آنها بر گناه و تجاوز بوده نه کار خير و دفع ظلم، و اينکه عمل يعني اعانت بر ظالم و عدوان
1- صفحه 262- 274
جلد 2 - صفحه 88
از گناهان بزرگ است چنانچه در کلام مجيدش ميفرمايد تَعاوَنُوا عَلَي البِرِّ وَ التَّقوي وَ لا تَعاوَنُوا عَلَي الإِثم‌ِ وَ العُدوان‌ِ«1» و از رسول خدا صلّي اللّه عليه و آله و سلّم روايت شده که فرمود «
2» من دل‌ّ جائرا علي جور کان قرين هامان في جهنم و من تولي خصومة ظالم او اعان عليها ثم نزل به ملک الموت قال له ابشر بلعنة اللّه و نار جهنم و بئس المصير»«
و نيز فرمود «
3» اذا کان يوم القيمة نادي مناد اينکه الظلمة و اعوانهم و من لاق لهم دواتا او ربط لهم کيسا او مدّ لهم مدّ قلم فاحشروهم معهم»«
و نيز فرمود «بر در چهارم دوزخ سه کلمه نوشته شده «
4» اذل اللّه من اهان الاسلام، اذل‌ّ اللّه من اهان اهل البيت، اذل اللّه من اعان الظالمين علي ظلمهم للمخلوقين»«
و غير اينها از اخبار ديگر.
و مثل اعانت بظالم است رکون بظالم يعني اعتماد باو و ميل ببقاء او، چنانچه در قرآن مجيد ميفرمايد وَ لا تَرکَنُوا إِلَي الَّذِين‌َ ظَلَمُوا فَتَمَسَّکُم‌ُ النّارُ«5» و در حديث مناهي از حضرت رسالت که فرمود «
6» من مدح سلطانا جائرا و تخفف و تضعضع له طمعا فيه کان قرينه الي النار»«
و حديث صفوان جمال راجع بکرايه دادن شترانش بهرون و کلام حضرت موسي بن جعفر عليه السّلام در اينکه باره و همچنين حديث علي بن حمزه و تشرف او با کاتب بني اميه خدمت حضرت صادق عليه السّلام و کلام آن حضرت باو که در مجلد دوم سفينه صفحه 107 نقل نموده است در اينکه مورد قابل توجه است ولي چون مفصل است بآنجا مراجعه شود.
1- سوره مائده آيه 3
2 و 3 و 4- سفينه ص 107
5- سفينه ص 107
6- در اغلب کتب اخبار مثل وافي و بحار
جلد 2 - صفحه 89
وَ إِن يَأتُوکُم أُساري تُفادُوهُم وَ هُوَ مُحَرَّم‌ٌ عَلَيکُم إِخراجُهُم مفسرين در تفسير اينکه جمله گفتند بني النضير که طائفه از يهود مدينه بودند با قبيله خزرج همقسم بودند و بني قريظه طايفه ديگر از يهود با قبيله اوس و در جنگهايي که اينکه دو قبيله با هم مينمودند حليفان آنان بکمک آنان ميآمدند و برادران يهود خود را ميکشتند و از ديارشان بيرون مينمودند ولي اگر از آنها اسير ميشد از جانبين فديه ميدادند و آن را رها ميساختند و ميگفتند فديه دادن براي رهايي اسيران وظيفه ديني ماست لذا خداوند در مذمت آنها ميفرمايد أَ فَتُؤمِنُون‌َ بِبَعض‌ِ الکِتاب‌ِ وَ تَکفُرُون‌َ بِبَعض‌ٍ چرا ببعض کتاب که فديه دادن براي رهايي اسيران باشد ايمان ميآوريد ولي ببعض ديگر که حرمت قتل برادران ديني و حرمت اخراج آنها باشد کافر ميشويد.
ولي ممکن است در تفسير آيه گفته شود که تفادوهم از باب مفاعله است و فديه دادن و فديه گرفتن هر دو را شامل ميشود و در آيه مراد فديه گرفتن باشد و يهود در جنگهايي که بين آنان واقع ميشده علاوه بر اينکه برادران يهودي خود را ميکشتند بسياري از آنها را از شهر و ديار خود خارج نموده و بعنوان اسارت ميبردند و از آنها تا فديه نميگرفتند رها نمي‌نمودند، آيه در مقام مذمت آنها است که برادران و همکيشان خود را ميکشيد و بعضي از آنها را از شهر و ديار خودشان بعنوان اسارت بيرون ميبريد و تا فديه از آنها نگيريد رها نميکنيد و حال آنکه بيرون نمودن آنها از شهر و ديارشان بر شما حرام بود تا چه رسد فديه گرفتن از آنها.
و مراد از جمله أَ فَتُؤمِنُون‌َ بِبَعض‌ِ الکِتاب‌ِ وَ تَکفُرُون‌َ بِبَعض‌ٍ بنحو کلي باشد يعني هر چه از تورات بنفع شما و مطابق ميل شماست مي‌پذيريد و هر چه خلاف ميل شما و منافي منافع مادي شماست از آن اعراض مي‌نمائيد مانند آياتي
جلد 2 - صفحه 90
که نام و نشان و صفات و خصوصيات پيغمبر اسلام را ذکر ميکند و ايمان آوردن باو را براي آنان لازم و ضروري ميشمارد چنانچه در قرآن ميفرمايد الَّذِين‌َ يَتَّبِعُون‌َ الرَّسُول‌َ النَّبِي‌َّ الأُمِّي‌َّ الَّذِي يَجِدُونَه‌ُ مَکتُوباً عِندَهُم فِي التَّوراةِ وَ الإِنجِيل‌ِ يَأمُرُهُم بِالمَعرُوف‌ِ وَ يَنهاهُم عَن‌ِ المُنکَرِ وَ يُحِل‌ُّ لَهُم‌ُ الطَّيِّبات‌ِ وَ يُحَرِّم‌ُ عَلَيهِم‌ُ الخَبائِث‌َ وَ يَضَع‌ُ عَنهُم إِصرَهُم وَ الأَغلال‌َ الَّتِي کانَت عَلَيهِم الاية«1» و ما در مجلد اول کلم الطيب آياتي که از تورات که بشارت بظهور پيغمبر اسلام صلّي اللّه عليه و آله و سلّم داده از کتب خود آنها نقل نموده‌ايم«2» و اينکه يک اشکال علمي به يهود است که اگر اينکه توراتي که در دست شماست کتاب آسماني و وحي الهي است و موسي آورده بايد بتمامش ايمان داشته باشيد و بالنتيجه رسالت پيغمبر اسلام را تصديق کنيد و اگر چنين نيست چرا ادعا ميکنيد که کتاب آسماني و وحي الهي است و بآن اقرار و گواهي ميدهيد.
«فرع» بعضي از مفسرين باين آيه تمسک نمودند که ايمان و کفر ممکن است با هم جمع شود باين معني که شخص مؤمن ببعض از امور ديني و کافر ببعض ديگر باشد، ولي اشتباه بزرگي نموده‌اند براي اينکه اولا ايمان مرکب ارتباطي است و عبارت از اعتقاد بمجموع امور ديني من حيث المجموع است بطوري که اگر همه امور اعتقادي و ضروريات را باستثناء يکي از آنها قبول کند اطلاق مؤمن بر او نميشود، و ثانيا آيه در مقام مذمت است يعني چگونه ميشود کسي ادعاي ايمان بآئين بنمايد و حال آنکه بعضي از آن آئين را قبول و بعضي از آن را رد کند!
«فَما جَزاءُ مَن يَفعَل‌ُ ذلِک‌َ مِنکُم إِلّا خِزي‌ٌ فِي الحَياةِ الدُّنيا» خزي در لغت بمعني
1- سوره اعراف آيه 156
2- صفحه 352- 359
[.....]
جلد 2 - صفحه 91
هلاکت و ذلت و فضيحت و اهانت و نحو اينها است و قدر جامع اينکه معاني عذابي است که جامع و شامل همه آنها باشد و يهود در دنيا گرفتار انواع خزي شدند چنانچه از مطاوي مطالب قبل استفاده ميشود، و مشار اليه ذلک ممکن است همين جمله اخير يعني ايمان ببعض کتاب و کفر ببعض آن باشد و ممکن است همه جملات آيه باشد از قتل نفوس و اخراج بلد و اخذ فديه، و ممکن است اشاره بهمه اعمال آنها باشد که در آيات قبل ذکر شده.
«وَ يَوم‌َ القِيامَةِ يُرَدُّون‌َ إِلي أَشَدِّ العَذاب‌ِ» اگر گفته شود از کلمه اشد العذاب استفاده ميشود که فرداي قيامت عذاب يهود از همه طوايف کفار سخت‌تر است در صورتي که عذاب دهري و طبيعي که منکر وجود خدا و منکر معاد است و همچنين عذاب مشرک که منکر توحيد است بايد سخت‌تر باشد!
گوئيم اولا يهود که قائل بتجسم و جهل و عجز خدا ميباشند چنانچه از قصه آدم و يعقوب که در تورات رايجشان مذکور است معلوم ميشود نسبت زنا و شرک و کفر بساحت مقدس انبياء مانند لوط و داود و سليمان و هارون ميدهند با منکر خدا و منکر انبياء چندان فرقي ندارند.
و ثانيا شدت عذاب قيامت تنها دائر مدار کفر نيست بلکه عمده براي قساوت قلب و عناد و عصبيت است و اينکه صفات با علي مراتبش در يهود ثابت و محقق بوده و هست و ثالثا اشديت امر نسبي است و منافات ندارد که عذاب نسبت بجماعتي اشد و نسبت بجماعت ديگر اخف باشد.
وَ مَا اللّه‌ُ بِغافِل‌ٍ عَمّا تَعمَلُون‌َ يعني خداوند علمش بهمه چيز از جزئي و کلي و ظاهر و باطن تعلق دارد و هيچ چيز از اعمال بندگان از علم او پنهان نيست و جهل و غفلت در ساحت قدسش راه ندارد.
92